Η γνώση της αλήθειας – Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτσ.

Αφού ο Θεός είναι πνεύμα, τότε και όλη η αλήθεια θα πρέπει αν είναι πνευματική, επειδή ο Θεός και αλήθεια είναι ένα και το αυτό. Όταν κάνουμε λόγο για τα αισθητά πράγματα, για τις ιδιότητες και σχέσεις τους και λέμε: αυτό και εκείνο είναι αλήθεια, δεν εννοούμε την αλήθεια με την απόλυτη και αιώνια σημασία της αλλά με την έννοια του σχετικού και πρακτικού. Γιατί με την απόλυτη έννοια, μόνο ο Θεός είναι η αιώνια και αδιαμφισβήτητη αλήθεια.
Μήπως αυτό σημαίνει ότι η κτιστή φύση είναι ένα ψέμα; Θεός φυλάξει! Μπορεί όμως αυτή να παρουσιάζεται σαν ψέμα και τούτο για δύο τύπους ανθρώπων: για τον ευρωπαϊκό υλιστή και τον ινδό μηδενιστή (υπάρχουν δύο είδη μηδενιστών, οι πολιτικοί και οι φιλόσοφοι. Εδώ εννοούμε τον φιλόσοφο μηδενιστή). Όταν ο υλιστής λέει: όλη η φύση την οποία παρατηρούμε και βλέπουμε με το σύνολο των ορατών ιδιοτήτων και ενεργειών, αποτελεί αφ’ εαυτής ολόκληρη την αλήθεια, όλη την πραγματικότητα, όλα όσα γενικά μπορούν να υπάρχουν –τότε πραγματικά η φύση εμφανίζεται σαν ψέμα. Το ίδιο εμφανίζεται απ’ άκρη σ’ άκρη σαν ψέμα στο νου του μηδενιστή, όταν εκείνος ομολογεί και λέει: τούτη τη φύση με όλες τις ιδιότητές της και τις ενέργειές, είναι πλάνη, όνειρο, μηδέν.
Έτσι, και αυτός που ισχυρίζεται ότι η αισθητή φύση είναι καθαυτή αλήθεια και εκείνος που λέει πως είναι ένα ψέμα, όνειρο και αυταπάτη- αμφότεροι εκφράζουν εξίσου την αναλήθεια.

Η φύση είναι σύμβολο της αλήθειας. Ο φυσικός κόσμος είναι η ορατή έκφραση του αοράτου πνευματικού κόσμου. Ο πρώτος είναι το σύμβολο –ο δεύτερος είναι το νόημα του συμβόλου, το πνεύμα και το πραγματικό. Όταν ο χριστιανό ποιητής Αγ. Ιωάννης ο Δαμασκηνός λέει: στ’ αλήθεια πάντα ματαιότης τα ανθρώπινα, η ζωή είναι σκιά και όναρ, δε μοιάζει ούτε στο ελάχιστο με μηδενιστή του βουδισμού. Θεωρεί με διορατικό πνεύμα τα πράγματα και τη ζωή, σύμφωνα με το οποίο, ο σωματικός βίος στη γη είναι πράγματι σαν σκιά και όνειρο. Ματαιότητα ονομάζει όλα εκείνα τα οποία οι μη πνευματικοί άνθρωποι κυνηγούν σε τούτο το κόσμο, αναζητώντας την αλήθεια και την ευτυχία. Αυτός καθαυτός ο κόσμος τούτος δεν είναι μιά πλάνη, γιατί ο Πλάστης του είναι Θεός αληθινός. Από την πηγή της αληθείας πώς θα μπορούσε τάχα να προσέλθει το ψεύδος, όταν βρισκόμαστε μάλιστα στην ίδια την πηγή; Ο κόσμος όμως μπορεί να φαίνεται πλάνη για όποιον ψάχνει σ’ αυτόν εκείνο που δεν έχει και δεν είναι. Είναι σαν να προσπαθεί να πιάσει το φεγγάρι μέσα στο νερό.

Τα στοιχεία ως σύμβολα

Ο λίθος συμβολίζει πρώτιστα τον ίδιο το Χριστό. Αυτό έχει λεχθεί ήδη από τούς προφήτες. Το τέταρτο βασίλειο που είδε στο όνειρό του ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ με τη μορφή ειδώλου από σίδηρο και πηλό, συμβόλιζε το ρωμαϊκό κράτος. Ο λίθος που αποκόπηκε από το όρος, χτύπησε πάνω σε τούτο το είδωλο και το μετέτρεψε σε χώμα προτύπωνε το Χριστό, τον ιδρυτή μιάς καινής βασιλείας επί των βασιλειών, ήτις εις τους αιώνας ου διαφθαρήσεται, κατά την διορατική πρόρρηση του προφήτου Δανιήλ (Δαν. 2,44).
Ο μέγας Ησαΐας ονομάζει τον Χριστό λίθο προσκόμματος –λίθου προσκόματι… πέτρας πτώματι στον οποίο θα σκοντάψουν πολλοί και πεσούνται και συντριβήσονται, λίθον πολυτελή εκλεκτόν ακρογωνιαίον, ….και ο πιστεύων επ’ αυτώ ού μη καταισχυνθή (Ησ. 8,14 και 28,16). Τέτοιο λίθο έθεσε ο Θεός στη Σιών, στο όρος το άγιον Αυτού, για να γίνει το θεμέλιο της νέας άφθαρτης βασιλείας, της βασιλείας των Χριστιανών.
Είναι θαυμάσιος τούτος ο λίθος αλλά και φοβερός. Θαυμάσιος για όσους τον αποδέχονται μα φοβερός για εκείνους που τον απορρίπτουν. Φοβερότερα λόγια από τούτα δεν εξήλθαν από το στόμα του Χριστού: πας ο πεσών επ’ εκείνον τον λίθον συνθλασθήσεται, εφ’ όν δ’ αν πέση, λικμήσει αυτόν (Λουκ.20,18). Με τούτα τα φοβερά λόγια προειδοποίησε όλους τους οικοδόμους: Οικοδόμους της ψυχής, της οικογένειας, της κοινωνίας, του έθνους, του κράτους, της ανθρωπότητας, για το ότι δεν μπορούν και δεν επιτρέπεται να οικοδομούν ερήμην Εκείνου, του Θεμελίου Λίθου. Λέει σχετικά και ο Θεοφύλακτος Αχρίδος: οι Εβραίοι συνετρίβησαν από τον λίθο αυτό και εξανεμίσητκαν σε όλο τον κόσμο. Πρόσεξε όμως με ποιό τρόπο εκείνοι προσέκρουσαν πάνω σε τούτο το λίθο –δηλ. σκανδαλίστηκαν-και ύστερα πως ο λ΄θιος έπεσε πάνω τους και τους τιμώρησε.
Συμβολίζοντας τον Χριστό, ο λίθος συμβολίζει ταυτόχρονα και την στερεή πίστη στο Χριστό. Όταν ο Απ. Πέτρος ομολόγησε την πίστη του στον Κύριο λέγοντας: συ ει ο Χριστός ο Υιός του Θεού του ζώντος, ο Κύριος του απάντησε: συ ει Πέτρος, και επί ταύτη τη πέτρα οικοδομήσω μου την εκκλησίαν (Ματθ. 16,16 και 18). Δηλ. στην πίστη ετούτη που συ τώρα ομολόγησες. Και αυτός ο ίδιος ο Πέτρος, ονομάζει στην επιστολή του τούς πιστούς λίθους ζώντες λέγοντας: προς ον προσερχόμενοι, λίθον ζώντα, …και αυτοί ως λίθοι ζώντες οικοδμείσθε, οίκος πνευματικός (Α΄ Πετρ. 2, 4-5). Γιατί όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθησαν, Χριστόν ενεδύθησαν και κατέστησαν όμοιοι Χριστού. Γι’ αυτό και ο Απόστολος ονομάζει τους Χριστιανούς με το όνομα του Χριστού: λίθους ζώντας. Η πληθώρα των λίθων στο φυσικό κόσμο, συμβολίζει το πλήθος των πιστών από τη Γένεση μέχρι το τέλος τους χρόνου, σύμφωνα με την υπόσχεση του Θεού στον Αβραάμ, ότι οι απόγονοί του κατά τη ορθή πίστη θα είναι ως την άμμον την παρά το χείλος της θαλάσσης (Γεν. 22,17).
Εκείνοι οι άνθρωποι που οικοδομούν τη ζωή τους επάνω στο Χριστό σαν σε λίθο πραγματικό, ονομάζονται στο Ευαγγέλιο σοφοί ενώ όσοι οικοδομούν στην άμμο ανόητοι. Των σοφών η οικοδομή μένει και διαρκεί ενώ των ανοήτων πέφτει και καταρρέει από τον άνεμο και την καταιγίδα. Στα πανάρχαια χρόνια οι άνθρωποι ξέπεσαν από το Θεό και σκέφτηκαν να χτίσουν ένα πύργο μέχρι τον ουρανό. Και άρχισαν να οικοδομούν με πλίνθους από ξεραμένο πηλό. Ο Θεός όμως κατεδάφισε το οικοδόμημά τους επειδή εκείνο δεν πατούσε στο λίθο, στην πέτρα της πίστεως, αλλά στην άμμο και τη λάσπη της απιστίας. Με άλλα λόγια, όχι στην πίστη στο Θεό αλλά στην πίστη στον άνθρωπο. Με αυτό τον τρόπο ανέκαθεν κατέρρεε και θα καταρρέει στον αιώνα κάθε οικοδόμημα που δεν έγινε στο όνομα του αληθινού Θεού και με την πίστη σ’ Εκείνον. Η άμμος πάλι είναι το σύμβολο της ανυπαρξίας και της αδυναμίας.
Ο χρυσός είναι το σύμβολο της αλήθειας. Οι αστρολόγοι της Ανατολής προσέφεραν στο νεογέννητο Βασιλέα ως δώρο χρυσό, λίβανο και σμύρνα. Ο Χρυσόστομος ερμηνεύει τα δώρα έτσι: η γνώση της αλήθειας, υπακοή και αγάπη. Ο χρυσός δεν αλλοιώνεται, δεν μαγαρίζεται: όπως είναι στο στέμμα του βασιλιά, έτσι βρίσκεται και στη γη, στο νερό, στη φωτιά –πάντοτε ο ίδιο. Από εδώ και ο χρυσός για τούς χριστιανούς θεολόγους και διορατικούς, παρίστανε πάντοτε την εικόνα της αλήθειας, όχι την ίδια την αλήθεια παρά μόνο την εικόνα της, το σύμβολο της αλήθειας.
Δεν έχει ληφθεί ο χρυσός ως το θεμέλιο αλλά ο λίθος επειδή το θεμέλιο πρέπει να είναι σκληρό ενώ ο χρυσός μαλακός. Η πίστη τοποθετήθηκε ως θεμέλιο της σωτηρίας μας. Ο χρυσός παριστάνει την παραπέρα οικοδόμηση επάνω στην πέτρα της πίστεως. Δηλαδή, όποιος έχει πίστη στο Χριστό σκληρή σαν την πέτρα, σε αυτόν αποκαλύπτεται κατόπιν η αλήθεια της πίστεως, λαμπερή στην καθαρότητα σαν το χρυσό και μαλακή στο έλεος σαν το χρυσό. Γιατί το έλεος είναι αχώριστο από την αλήθεια καθώς είναι γραμμένο: έλεος και αλήθεια συνήντησαν. Η αλήθεια είναι φωτεινή και γλυκιά καθώς και ο χρυσός είναι λαμπερός και μαλακός, γι’ αυτό ο Απ. Παύλος λέει ότι πάνω στο λίθο τοποθετείται χρυσός, που σημαίνει: επάνω στη πίστη η αλήθεια. (Α΄Κορ. 3,12).
Το ότι ο χρυσός είναι σύμβολο μονάχα και όχι η αλήθεια καθαυτή, γίνεται φανερό από το νόμο ο οποίος αυστηρότατα απαγόρευε την προσκύνηση του χρυσού και την κατασκευή ειδώλων από χρυσό (Εξοδ. κεφ. 32). Το ότι ο χρυσός είναι σύμβολο μονάχα και όχι η αλήθεια καθαυτή, φαίνεται ακόμη και από την περιγραφή της ουράνιας πόλης από τον Ιωάννη, ο οποίος είδε σε όραμα την επουράνιο Ιερουσαλήμ για την οποία λέει ότι ήν ενδόμησις του τείχους αυτής ίασπις, και η πόλις χρυσίον καθαρόν, όμοιον υάλω καθαρώ (Αποκ. 21,28). Και καθώς εκείνος, ο πνευματικός κόσμος δεν μπορεί να γίνει από υλικά στοιχεία, έτσι και ο χρυσός εδώ δεν υποδηλώνει το συνηθισμένο χρυσάφι αλλά την αλήθεια. Και η αλήθεια είναι από κάθε πλευρά καθαρή και διάφανη γι’ αυτό και ο Ιωάννης γράφει: όμοιον υάλω καθαρώ, επειδή μιλά για την αλήθεια και όχι για το γνωστό χρυσάφι το οποίο είναι πλήρως ανόμοιο με το γυαλί.

Η πίστη είναι το θεμέλιο της ζωής εδώ στη γη. Στους ουρανούς, η πίστη δεν είναι απαραίτητη. Εκεί ζει κανείς με την θεωρία και όχι πιά με την πίστη. Γι’ αυτό ο συνηθισμένος λίθος –σύμβολο της πίστεως δεν μνημονεύεται καθόλου στις ουράνιες οράσεις του Αγίου Ιωάννου. Είδε την ουράνια πόλη με διαφορετικά θεμέλια και όχι με λίθινα. Αναφέρει δώδεκα πολύτιμους λίθους σαν τα θεμέλια της ουράνιας Πόλης: ίασπις, σάπφειρος, χαλκηδών, σμάραγδος, σαρδόνυξ, σάρδιον, χρυσόλιθος, βήρυλλος, τοπάζιον, χρυσόπρασσος, υάκινθος, αμέθυστος(Απ. 21, 19-20). Αυτοί οι πολύτιμοι λίθοι συμβολίζουν τις δώδεκα δυνάμεις ή αρετές οι οποίες λάμπουν καθεμία με τη δική της λάμψη. Και οι δώδεκα πυλώνες δώδεκα μαργαρίται….και η πλατεία της πόλεως χρυσίον καθαρόν ως ύαλος διαυγής (Αποκ. 21,21). Θέλει να υποδηλώσει πως σ’ εκείνο το κόσμο ο χρυσός χάνει την αξία του και τοποθετείται στο καλντερίμι των οδών, ποδοπατείται επειδή εκεί η αλήθεια φαίνεται καθαρά και ο συμβολισμός του χρυσού δεν είναι πλέον απαραίτητος.

Το άλας είναι σύμβολο του γνήσιου Χριστιανού, ο οποίος διορθώνει και τούς υπόλοιπους. Ψυχή η οποία είναι καλά αρτυμένη με το άλας της διδαχής του Χριστού, δεν υπόκειται σε φθορά και επιπλέον, βοηθά τούς πλησίον να κρατηθούν από την διαφθορά. Υμείς εστέ το άλας της γής (Ματθ. 5,13), είπε ο μεγάλος μας Κύριος. Αυτό δεν ισχύει μονάχα για τούς Αποστόλους και τούς κληρικούς αλλά και για όλους τούς Χριστιανούς γενικότερα. Αν ο Χριστιανισμός απωλέσει τη δύναμή του και μωρανθεί, τότε με τι θα αρτυθεί το γένος των ανθρώπων και τι θα μπορούσε να το συγκρατήσει από την αλλοίωση; Εάν η ψυχή δεν έχει μέσα της αλήθεια Χριστου καταντά ανάλατη, μωραμένη. Γίνεται γήινη και πήλινη και μαζί με το σώμα μετατρέπεται σε σαπίλα. Ακόμα το άλας, υποδηλώνει την ουράνια χάρη, κατά το λόγο του ιερού Θεοφυλάκτου που λέει: και για το ότι η χάρις είναι άλας, άκουσε τον Παύλο που λέει: Ο λόγος υμών πάντοτε εν χάριτι άλατι ηρτυμένος (Κολοσ. 4,6). Έτσι λοιπόν, το άλας είναι το σύμβολο του Χριστιανού εντός του κόσμου και της χάριτος εντός του Χριστιανού.

Από το βιβλίο του Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτσ: “ΟΜΙΛΙΕΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΑ ΣΥΜΒΟΛΑ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΑ”.
Εκδόσις Ορθόδοξος Κυψέλη: Δεκέμβριος 2014.

Η/Υ επιμέλεια Αικατερίνας Κατσούρη.

Κατηγορίες: Αγιολογικά - Πατερικά. Προσθήκη στους σελιδοδείκτες.