1. Τήν καθαρότητα τῆς καρδιᾶς, τοῦ νοῦ καί τῆς ψυχῆς μας, τήν ἀποκτᾶμε στήν πολύμοχθη ζωή μέ τά πνευματικά μας κατορθώματα. Γιατί, μόνο μέ τίς θλίψεις καί τίς πνευματικές καί σωματικές ἀρετές (πεῖνα, δίψα, ἀγρυπνία καί λοιπές) καθαρίζεται ἡ καρδιά, ὁ νοῦς, ἡ ψυχή μας.
Από τίς ρυπαρές καί ἐμπαθεῖς ἐπιθυμίες γεννιοῦνται τά σωματικά πάθη, π.χ. ἡ πορνεία.᾿Αντίθετα, μέ τήν καθαρότητα τῆς καρδιᾶς, μέ τήν νηστεία καί μέ τήν προσευχή, καθαρίζεται ὁ νοῦς ἀπό ρυπαρούς λογισμούς καί τίς φαντασίες (=ὁνειροπολήματα).
Μέ τήν καθαρότητα τοῦ νοῦ ἡ ψυχή ἀπελευθερώνεται ἀπό τά πάθη της καί φωτίζεται. Μέ τήν ψυχική καθαρότητα ὁ ἄνθρωπός ἀποκτᾶ μιά ὅραση νοερή.
Χωρίς καθαρότητα καρδιᾶς, νοῦ καί ψυχῆς, δηλ. χωρίς ἀπάθεια, οἱ δαίμονες μᾶς βρίσκουν ἀφρούρητους‧ μπαίνουν μέσα μας‧ μᾶς γεμίζουν ταραχή‧ καί μᾶς παρασύρουν, ἀντί γιά τήν ἀλήθεια, στήν πλάνη.
Τόν Νοητό Ἥλιο ὁ ἄνθρωπος μόνο μέ καθαρή καρδιά, μέ καθαρή ψυχή, καί μέ καθαρό νοῦ, μπορεῖ νά Τον ἰδεῖ.
2. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνωμε στήν νηστεία καί στή ἀδιάλειπτη προσευχή, γία νά κατεβοῦν στά βάθη τῆς καρδιᾶς μας‧ καί νά τήν καθαρίσουν ἀπό τά πάθη‧ καί τά ψυχικά‧ καί τά σωματικά‧ καί ξανά να τήν γλυκάνουν‧ νά τήν μαλακώσουν‧ νά τήν εὐφραίνουν‧ νά ἐκδιώξουν ἀπό ἐκεῖ τούς ρυπαρούς λογισμούς καί τίς φαντασίες τοῦ νοῦ‧ γιά νά μπορέσει νά φωτισθῆ ἡ ψυχή.
Ὅταν ἔτσι ο νοῦς, η καρδιά, η ψυχή καί το σῶμα τοῦ ἀνθρώπου καθαρισθοῦν τότε ἔρχεται καί ἐνοικεῖ μέσα του ἡ χάρη‧ κλείεται ἡ εἴσοδος γιά τόν διάβολο καί γιά τά πάθη‧ καί ὁ ἄνθρωπος ἀρχίζει νά αἰσθάνεται τήν γλύκα τῆς πνευματικῆς ζωῆς.
Ὅσο στόν ἄνθρωπο οἱ φυσικές κινήσεις τοῦ σώματος δέν ἔχουν ἀκόμη ἐξασθενήσει τόσο, ὥστε νά μή μποροῦν πιά νά ἀναμοχλεύουν στήν καρδιά του τίς ἁμαρτωλές ἡδονές, οἱ σωματικές αἰσθήσεις τοῦ ἀνθρώπου, ὅσο ζῆ, δέν πρόκειται νά καθαρισθοῦν. Καί ὅσο ὁ νοῦς δέν ἔχει ἐλευθερωθῆ ἀπό τίς ζοφερές καί ρυπαρές φαντασίες, ἡ ψυχή δέν μπορεῖ νά ἐλευθερωθῆ ἀπό τήν προσκόλληση στά ἐπίγεια. Καί αὐτό θά ἰσχύει μέχρι πού μέσα στόν ἄνθρωπο θά ξεπεταχθῆ ἡ γλύκα τῆς θείας χάρης καί θα ἰδεῖ τά θεῖα μέσα στήν ψυχή του.
3. Τό πρῶτο βῆμα γιά τήν ἀπόκτηση καθαρότητας εἶναι, νά μή κάνωμε συγκατάθεση σέ λογισμό γιά ἁμαρτία.
Τελική φάση στόν ἀγώνα αὐτόν εἶναι νά κάνωμε τό σῶμα μας «νεκρό γιά τήν ἁμαρτία» (Ρωμ. 6,11).
Ακαθαρσία γιά τήν καρδιά εἶναι ἡ ἐπιθυμία πορνικῆς ἡδονῆς‧ ἡ πόρωση τῆς καρδιᾶς σέ ἁμαρτωλές ἐπιθυμίες.
Ακαθαρσία γιά τό σῶμα εἶναι ἡ μέ ἔργο πτώση σέ ἁμαρτία.
Ακαθαρσία γιά τό νοῦ εἶναι νά ἔχει ρυπαρούς λογισμούς.
Ακαθαρσία γιά τήν ψυχή εἶναι τά διάφορα ψυχικά πάθη‧ ὅταν ἡ ψυχή ἀγαπάει κάτι ὑπέρμετρα καί τό κάνει χαρά της.
• ῞Οποιος σωματικά κοπιάζει καί κάνει μερικές ἀρετές, ἀλλά στήν ἐσωτερική καρδιακή διάθεση ἀστοχεῖ‧
• ὅποιος δέν καταπιάνεται μέ ζήλο μέ τήν νοερά ἐργασία καί μέ τήν προσοχή‧
• ὅποιος δέν ἀγωνίζεται νά ἔχει νήψη ψυχῆς, αὐτός ὁμοιάζει μέ ἄνθρωπο, πού μέ τό ἕνα χέρι μαζεύει καί μέ τό ἄλλο σκορπίζει!
Οἱ σωματικοί κόποι εἶναι ἡ ἀρχή μόνο τῆς πνευματικῆς πορείας, ἐνῶ τό τέλος της εἶναι ἡ ἐσωτερική καί καρδιακή νήψη, ἡ νοερά ἐργασία καί ἡ ψυχική διάθεση.
Οἱ σωματικοί κόποι, χωρίς ἐσωτερική διάθεση καί προσοχή, μοιάζουν μέ φύλλο ξερό. Γι’ αὐτό δέν φθάνομε σέ τελειότητα καί δέν ἀποκτοῦμε τήν χάρη! ᾿Επειδή δέν ξέρομε:
• τί νά βάλωμε ἀρχή στήν πνευματική μας ζωή‧
• τί εἶναι τό μέσο καί τό τέλος της‧
• ποιά εἶναι ἡ οὐσία καί ποιό τό θεμέλιο τῶν ἀρετῶν.
Αμα αὐτό δέν τό ξεκαθαρίσωμε, μάταια θά κοπιάζωμε καί θά ἐξαντλούμεθα.
4. Ω ἄνθρωπε! Φρόντισε νά καταλάβεις:
• ἀπό ποῦ πρέπει νά ἀρχίσεις τήν πνευματική ἀσκητική ζωή σου‧
• ἀπό τί γίνωνται οἱ ἀρετές‧
• καί τί εἶναι ἐκεῖνο πού κάνει τά πάθη να μπαίνουν μέσα μας εὔκολα,
• καί τότε γρήγορα θά λάβεις φωτισμό στήν ψυχή σου. Καί ἀντίθετα, ἄν δέν ἀρχίσεις ἀπό ἐκεῖ, ἄδικα θά σπέρνεις τόν σπόρο σου‧ καί θά πηγαίνει χαμένος!
Από το βιβλίο: Τα Κρίνα τοῦ Ἀγροῦ, του Αγίου Παισίου Βελιτσκοφσκι.
Ἔκδοση Ιερᾶς Μητροπόλεως Νικοπόλεως και Πρεβέζης. Α’ έκδοση, Πρέβεζα 1996.
Μετάφραση:
† Ὁ Μητροπολίτης Νικοπόλεως και Πρεβέζης Μελέτιος.
• Τίτλος τοῦ πρωτοτύπου:
• Κρίνι σέλ’νιε ἤλη τσβετί πρεκράσνιε. ’Αρχιμανδρίτα Παΐσια Βελιτσκόβσκογο
• Μετάφραση ἀπό το ρωσσικό πρωτότυπο
• Ἡ μετάφραση ἔγινε ἐπί τῇ βάσει τοῦ κειμένου πού δίδει το περιοδικό: Πραβοσλάβναγια Ζίζν’ (Orthodox Life) 30, (1979)• τεύχη 350-354, σελ.3-34, 18-24, 21-28, 19-34, 23-34 ἀντιστοίχως•
