1. Νήψη νοῦ ἔχομε ὅταν ἡ σκέψη μας εἶναι φωτεινή. Τήν νήψη τήν φέρνει ἡ ἀπάθεια‧ δηλαδή: ἡ ἀγνότητα‧ ἡ νηστεία‧ ἡ ἐγκράτεια‧ ἡ χωρίς μετεωρισμούς καί ὀνειροπολήματα ἡσυχία‧ ἡ χωρίς ἐξόδους παραμονή στό κελλί‧ ἡ προσευχή τοῦ Ιησοῦ‧ ἡ ἠρεμία‧ ὁ περιορισμένος ὔπνος‧ ἡ ἐνέργεια τοῦ ‛Αγίου Πνεύματος‧ ὅταν μᾶς δίδει «χάριν ἀντί χάριτος», παρά τοῦ ’Αγαθοδώρου Θεοῦ.
Μέ τίς ἀρετές αὐτές ὁ νοῦς καθαρίζεται ἀπό κάθε σκοτισμό‧ ἀπό κάθε χοντροκοπιά καί ὀνείρεμα. Καί φωτίζεται. Καί τότε ὁ ἄνθρωπος γεμίζει κατανόηση, διάκριση, χαρά καί εἰρήνη. Τόν συνειρμό τῶν σκέψεων καί παραστάσεων δέν θά μπορέσει νά τόν σταματήσει κανείς ποτέ μέ τίποτε ἄλλο, παρά μόνο:
• μέ τήν ἀδιάλειπτη προσευχή‧
• μέ τήν μνήμη τοῦ θανάτου‧ καί τῆς μελλούσης κολάσεως‧
• μέ τήν μνήμη καί τόν πόθο τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν‧ καί μέ τήν προσεκτική κατά μόνας ψαλμωδία καί ἀνάγνωση.
2. Εκεῖνο ὅμως πού ἔχει τήν δύναμη, περισσότερο ἀπό ὅλα, νά καθαρίζει τόν νοῦ ἀπό τόν σκοτασμό, τήν χοντροκοπιά καί τό ὀνειροπόλημα, εἶναι ἡ προσευχή, ἡ νηστεία, καί ἡ ὅσο τό δυνατόν πιό πολλή, ἥσυχη καί ἤρεμη παραμονή στό κελλί.
• ‛Η προσευχή καί ἡ νηστεία, διώχνουν ἀπό τόν ἄνθρωπο κάθε ἁμαρτωλό λογισμό‧ σταματοῦν τό ξάναμμα τοῦ ἐγκεφάλου‧ προφυλάσουν τόν νοῦ ἀπό κάθε ταραχή‧ τόν κάνουν νά συγκεντρώνεται ἀπό τόν διασκορπισμό‧ τόν φωτίζουν.
• ‛Η προσευχή καί ἡ νηστεία, διώχνουν ἀπό τόν ἄνθρωπο τά πονηρά καί ἀκάθαρτα πνεύματα‧ καί θεραπεύουν τούς δαιμονισμένους. Τό εἶπε ὁ Κύριος. «Τό γένος τοῦτο (τῶν δαιμόνων) οὐκ ἐκπορεύεται, εἰ μή ἐν προσευχῇ καί νηστείᾳ» (Ματθ. 17,21).
• ‛Η προσευχή καί ἡ νηστεία, καθαρίζουν τόν νοῦ, ἁκόμη καί ἀπό τήν σκότωση πού μᾶς προκαλοῦν τά δαιμόνια.
• ‛Η προσευχή καί ἡ νηστεία, εἶναι τό ὅπλο πού δέν ἀφήνει ἀνοικτή τήν εἴσοδο νά μποῦν μέσα μας δαιμόνια.
• ῾Η προσευχή σάν πνεῦμα χάριτος, καθαρίζει τό πνεῦμα μας‧ φωτίζει τόν νοῦ μας‧ μᾶς γεμίζει ζῆλο.
• ‛Η προσευχή μέ νήψη καρδιᾶς, περιφρουρεῖ τόν νοῦ‧ καί ὅπως τό νερό σβήνει τήν φωτιά, ἔτσι αὐτή σβήνει τήν λήθη τοῦ Θεοῦ.
Γι’ αὐτό ἀκριβῶς, τήν ἀρετή αὐτή, ἔχομε χρέος νά τήν ὀνομάζωμε «τιμημένη»‧ γιατί εἶναι τό πιό φωτεινό μας ἔργο.
῞Αμα τήν ἀγαπήσετε,
• ἀπό ἁμαρτωλοί, ἀχρεῖοι καί σιχαμεροί, θά γίνετε ἄξιοι καί ἅγιοι‧
• ἀπό μή λογικοί καί ἀδιάκριτοι, θά γίνετε λογικοί καί διακριτικοί‧
• ἀπό μή δίκαιοι, θά γίνετε δίκαιοι‧ καί
• ἀπό ἁπλοί ἄνθρωποι σιγά-σιγά, διά τῆς ἐπικλήσεως τοῦ Υίοῦ τοῦ ’Ονόματος τοῦ Κυρίου ’Ιησοῦ, τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, θά γίνετε «θεωρητικοί», θεολόγοι, καί μάρτυρες θείων μυστηρίων.
3. Πολλοί ἅγιοι Πατέρες, ἔλεγαν, ὅτι ἡ προσευχή τοῦ ’Ιησοῦ εἶναι πηγή κάθε καλοῦ καί θησαυρός ἀρετῶν‧ μᾶς κάνει γρήγορα ἀξίους, νά λάβωμε τήν χάρη τοῦ ‛Αγίου Πνεύματος‧ μᾶς σώζει‧ μᾶς σώζει‧ μᾶς ἀποκαλύπτει ὅλα τά κεκρυμμένα ἄγνωστα μυστήρια‧ καί μᾶς τά ἐπεξηγεῖ.
Στόν καθρέφτη ὁ ἄνθρωπος βλέπει μόνο τό πρόσωπό του. Στήν προσευχή, ὅταν γίνεται καλά καί μέ νήψη, βλέπει νοερά ὁλόκληρη τήν ζωή του. Εἴτε καλά ζῆ, εἴτε ἄσχημα. Αὐτή, ἡ μέ νήψη προσευχή, δίνει στόν ἄνθρωπο τήν δύναμη νά ἀπαλλαγῆ ἀπό τό σκοτάδι τῶν παθῶν‧ τόν ἐλευθερώνει ἀπό ὅλες τίς παγίδες τῶν δαιμόνων, σέ λογισμούς, ἔργα καί λόγια‧ τόν κάνει νά νικάει κάθε φυσική του ἐπιθυμία, αἴσθημα καί λύπη. Καί γενικά, μᾶς καθαρίζει ἀπό κάθε ρύπο. Καί ὅλα αὐτά τά κόβει σάν νά ἦταν φλογίνη ρομφαία. Γιατί Αὐτός, πού ἐπικαλούμεθα μέ τό Ὄνομα αὐτό (Κύριος + ᾿Ιησοῦς Χριστός) εἶναι ὁ Θεός, στόν ‛Οποῖον ὑποτάσσονται τά πάντα.
Τίποτε δέν νικάει τόσο ἀποτελεσματικά τίς πανουργίες τοῦ διαβόλου,ὅσο ἡ προσευχή τοῦ ᾿Ιησοῦ‧ ἀρκεῖ νά γίνεται μέ νήψη, προσοχή, καθαρό νοῦ, καί ταπεινοφροσύνη. ‛Ο ἄνθρωπος, χωρίς αὐτήν, ὁσο καί ἄν εἶναι ἀσκητής, δέν εἶναι οὔτε ἄξιος οὔτε ἱκανός νά ἐξεγερθῆ ἐναντίον τῶν δαιμόνων καί νά τούς ἀντικρούσει. Μά νά τό ξέρωμε. ‛Ο ἄνθρωπος πού θά καταπιασθῆ μέ τήν προσευχή αὐτή χωρίς ὁδηγό, μάταια θά κοπιάσει καί θά ὑποφέρει! Μερικές φορές συμβαίνει, καί ἄνθρωποι πού ἁπλῶς ἄκουσαν, ἤ ἔμαθαν ἀπό λόγια τῶν ἁγίων πατέρων, ὅτι εἶναι μεγάλη, ἔστω καί χωρίς νά καταλαβαίνουν, τί εἶναι στήν οὐσία της, τήν κάνουν, καί παράλληλα κάνουν τήν παράλογη σκέψη, ὅτι ἔφθασαν κιόλας στήν τελειότητα.
Καί ἔτσι, ἀρχίζουν, – πρίν ἀκόμη προφθάσουν νά καθαρίσουν τόν ἑαυτό τους ἀπό κάθε μολυσμό μέ τήν νήψη, τήν προσοχή καί τήν ἐπαγρύπνηση, – νά φαντάζωνται, τούς ἑαυτούς τους ἥρωες τῆς ἀρετῆς! Μέ ἀποτέλεσμα; Ὅτι, τελικά τούς νικοῦν οἷ δαίμονες.
4. ᾿Αρχή κάθε καλῆς καί ὡραίας ἐργασίας εἶναι τό ἑξῆς: ῾Ο ἄνθρωπος πρέπει:
• πρῶτα, νά φροντίσει νά ἐξασθενίσει τά πάθη του. Τό κατορθώνει, ὅταν δέν κάνει ἐκεῖνο πού δεν εἷναι εὐάρεστο στόν Θεό‧ καί ὅταν δέν κάνει σέ ἀδελφό του ἐκεῖνο, πού δέν θά τοῦ ἄρεσε νά τό κάμει ἄλλος στόν ἴδιον!
• μετά, νά φυλάξει τήν καρδιά του ἀπό κάθε ἐπίμεμπτη ἡδονή καί ρυπαρή διέγερση‧ νά φυλάσσει, ὅσο πιό καλά μπορεῖ, τόν νοῦ του ἀπό ρυπαρούς λογισμούς‧ γιατί μόνο τότε θά μπορέσει νά διατηρήσει τήν καρδιά του σέ φρόνημα ταπεινό‧ γιατί μόνο τότε ἡ προσευχή του θά γίνει προσευχή, πού θά νικάει καί θά συντρίβει ὅλα τά πάθη καί τά πονηρά πνεύματα‧ καί μόνο τότε ἡ χάρη θά αὐξάνει.
῾Η νηστεία καί ἡ προσευχή, καθαρίζουν καί ἐνισχύουν τήν νήψη καί τήν προσοχή. Κατά τόν ἴδιο τρόπο καί ἡ νήψη, στηρίζει τήν προσευχή‧ τήν ἁγιάζει‧ τήν κάνει εὐάρεστη στόν Θεό‧ τήν κάνει νά ἔχει ἀξία.
Νήψη ὀνομάζεται καί καθαρότητα τοῦ νοῦ, εἶναι τό ἴδιο πρᾶγμα. ᾿Ακαθαρσία τοῦ νοῦ εἶναι οἰ ρυπαροί λογισμοί. ’Ακαθαρσία τῆς καρδιᾶς εἶναι ἡ διέργερση (ἤ πύρωση)‧ καί ἡ σαρκική ἡδονή.
5. ῾Η καρδιά, ἄν πρῶτα δέν ταπεινωθῆ μέ τήν νηστεία, δέν εἶναι δυνατό νά μένει ἁγνή καί καθαρή‧ καί νά μή μολύνεται. Δέν εἶναι δυνατό σέ ἄνθρωπο νά διατηρήσει ἁγιότητα χωρίς νηστεία‧ χωρίς νά ὑποτάξει τήν σάρκα στό πνεῦμα, γιά πνευματική ἐργασία.
Καί ἀποτέλεσμα, ὅσο «ἡ φυσική ἀνάγκη» εἶναι δυνατή καί ἡ σάρκα μένει δεμένη στήν κατάσταση νά διεγείρεται καί νά πυροῦται, ἡ προσευχή δέν πάει παρά-πάνω, δεν φέρνει καρπό.
῾Η σαρκική πύρωση κάνει καί ἐπαναστατοῦν οἱ λογισμοί. Τότε ο νοῦς μολύνεται. Οἱ λογισμοί φέρνουν ταραχή καί μολυσμό στήν καρδιά. Καί ἔτσι ἡ χάρη φεύγει‧ καί τά ἀκάθαρτα πνεύματα παίρνουν τό θάρρος καί ἔρχονται καί κυριαρχοῦν στόν ἄνθρωπο. Σπρώχνουν τήν σάρκα του σέ πάθη. Στρέφουν τόν νοῦ του ὅπου θέλουν‧ καί δένοντάς τον μέ τά πάθη σάν μέ σχοινιά, τόν κάνουν ἀνίκανο ἀκόμη καί νά ποθήσει κάτι τό πνευματικό.
Χωρίς κάτι τέτοια, οἱ δαίμονες δέν μποροῦν νά μᾶς νικήσουν. Σάν πονηροί, πού εἶναι, πρῶτα προσπαθοῦν νά φέρουν μέ κάποιο τρόπο τόν νοῦ μας σέ σκότιση, σέ λήθη τοῦ Θεοῦ, καί μετά μᾶς σπρώχνουν στόν ὄλεθρο τῆς ἁμαρτίας.
6. Γι’ αυτό καί ἐμεις ἔχομε χρέος νά κρατᾶμε πάντοτε καλά τήν νηστεία. Αὐτή εἶναι τό γαλήνιο λιμάνι μας. ᾿Από κάθε νοητή παγῖδα τοῦ ἐχθροῦ. Γιατί ἡ νηστεία καθαρίζει τό σῶμα. ῾Η νηστεία τρέφει καί δυναμώνει τήν προσευχή‧ τήν κάνει πιό δυνατή‧ τήν κάνει νά βγαίνει σάν φλόγα πύρινη ἀπό τό στόμα μας.
῾Η προσευχή μέ νήψη καί ἡ νηστεία καῖνε τούς δαίμονες. Ὅπως σέ σόμπα ἀναμμένη δέν πλησιάζουν ζωύφια, ἔτσι καί οἱ δαίμονες δέν μποροῦν νά πλησιάσουν στήν ψυχή ἐκείνου πού προσεύχεται. Οὔτε νά πλησιάσουν δέν μπορούν οἱ δαίμονες. Πολύ περισσότερο δέν μποροῦν νά τῆς κάμουν βρωμιά.
Από το βιβλίο: Τα Κρίνα τοῦ Ἀγροῦ, του Αγίου Παισίου Βελιτσκοφσκι.
Ἔκδοση Ιερᾶς Μητροπόλεως Νικοπόλεως και Πρεβέζης. Α’ έκδοση, Πρέβεζα 1996.
Μετάφραση:
† Ὁ Μητροπολίτης Νικοπόλεως και Πρεβέζης Μελέτιος.
• Τίτλος τοῦ πρωτοτύπου:
• Κρίνι σέλ’νιε ἤλη τσβετί πρεκράσνιε. ’Αρχιμανδρίτα Παΐσια Βελιτσκόβσκογο
• Μετάφραση ἀπό το ρωσσικό πρωτότυπο
• Ἡ μετάφραση ἔγινε ἐπί τῇ βάσει τοῦ κειμένου πού δίδει το περιοδικό: Πραβοσλάβναγια Ζίζν’ (Orthodox Life) 30, (1979)• τεύχη 350-354, σελ.3-34, 18-24, 21-28, 19-34, 23-34 ἀντιστοίχως•
