Γέροντα, όταν έχουμε ένα αίτημα για κάποιο σοβαρό θέμα, μήπως πρέπει η προσευχή να συνοδεύεται με νηστεία;
Αυτό δεν χρειάζεται συζήτηση• είναι κάτι το οποίαο επιβάλλεται. η νηστεία, η άσκηση, είναι προυποθέσεις. Αλλά για να γίνη σωστή προσευχή, πρέπει να πονάη κανείς για τους άλλους. Γιατί είναι Και τυπικό πολλών Χριστιανών της εποχής μας να μή θέλουν να στενοχωρηθουν. Και συνταξιούχοι ακόμη που όλη μερα κάθονται, δεν πάνε να πλησιάσουν ένα παιδί εγκαταλελειμμένο, γιατί αυτό έχει φασαρία. θα φάνε, θα πιουν τον καφέ τους και θα κάνουν έναν περίπατο, θα πάνε σε ένα νοσοκομείο που έχει νοσοκόμους, σε κάτι οργανωμένο, για να δουν έναν άρρωστο, γιατί αυτό είναι πιο εύκολο. Πάλι δηλαδή για να ευχαριστηθούν, οπότε αναπαύουν και τον λογισμό τους ότι έκαναν το καθήκον τους. Πόσους έχω στριμώξει να βοηθήσουν κάτι παιδάκια εγκαταλελειμμένα! Αυτοί τίποτε.
Στο Αγιον Όρος έκαναν κάπου Λιτανεία για την ανομβρία Και, αντί να βρέξη, έπιασε πυρκαγιά! δεν γίνεται η Λιτανεία σαν να κάνουμε περίπατο. Θέλει να πονέσουμε. Μπορεί να παραμείνη πειρασμός η μιά δύσκολη κατάσταση, αν κάνουν καρδιακή προσευχή οι καλόγεροι; Παρ’ όλα τα δύσκολα χρόνια βλέπω στα μοναστήρια να έπικρατή ένα πνεύμα… να είμαστε χαρούμενοι! Έδώ Καιγεται ο κόσμος! μας ζητούν να κάνουμε μιά αγρυπνία, ας υποθέσουμε, για έναν άρρωστο, Και ψάλλουμε «Ανοίξαντός Σου την χείρα» Και χαιρόμαστε. Έμεΐς περνάμε ευχάριστα την ώρα μας Και ο άλλος έν τω μεταξύ πεθαίνει. «Κάνουμε, λέει, αγρυπνία για τον άρρωστο». Τί αγρυπνία; Εσείς κάνετε διασκέδαση. Αυτό είναι πνευματική διασκέδαση. Μερικές φορές, ούτε όταν ο ιερέας λέη «Υπέρ των έν άσθενείαις κατακειμένων», προσευχόμαστε για τον άρρωστο. θα βοηθούσαμε πιο θετικά, αν κάναμε Και λίγη ευχή με κομποσχοίνι.
Δεν λέω να καταργήσουμε τις πανηγυρικές αγρυπνίες που προβλέπει το τυπικό, αλλά σε τέτοιες περιπτώσεις να διαθέτουμε Και λίγη ώρα, για να κάνουμε τουλάχιστον έναδύο κομποσχοίνια λέγοντας «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησον τον δούλον Σου».
Όλη η βάση είναι η ποιότητα της προσευχής. η προσευχή πρέπει να είναι καρδιακή, να γίνεται από πόνο. Για τον Θεό δεν μετράει τόσο η ποσότητα της προσευχής όσο η ποιότητα. η προσευχή που γίνεται στα μοναστήρια έχει ποσότητα, αλλά δεν φθάνει αυτό• πρέπει να εχη και ποιότητα. Τόσες ώρες προσευχή που γίνεται από τόσα άτομα, αν ήταν καρδιακή, θα είχε αλλάξει ο κόσμος. Γι’ αυτό σκοπός είναι οι Ακολουθίες να γίνωνται από την καρδιά. η καρδιακή προσευχή βοηθάει όχι μόνον τους άλλους αλλά και τον ϊδιο τον εαυτό μας, γιατί βοηθάει να ερθη η εσωτερική καλωσύνη. Οταν έρχώμαστε στην θέση του άλλου, έρχεται φυσιολογικά η αγάπη, ο πόνος, η ταπείνωση, η ευγνωμοσύνη μας στον Θεό με την συνεχή δοξολογία, Και τότε η προσευχή για τον συνάνθρωπο μας γίνεται ευπρόσδεκτη από τον Θεό Και τον βοηθάει.
«Και παρεβιάσαντο αυτόν»
Γέροντα, μενει ψυχρή η καρδιά μου στην προσευχή.
Είναι γιατί ο νους δεν δίνει τηλεγράφημα στην καρδιά. Ύστερα στην προσευχή χρειάζεται να εργασθή κανείς• δεν μπορεί από την μιά στιγμή στην άλλη να φθάση σε κατάσταση, ώστε να μή φεύγη καθόλου ο νους του. Θέλει υπομονή. Βλέπεις, ο άλλος χτυπάει την πόρτα, ξαναχτυπάει, περιμένει, Και μετά ανοίγει η πόρτα. Έσύ θες να χτυπήσης μιά Και να μπής μεσα. δεν γίνεται έτσι. Οταν ξεκινάς να πής την ευχή, δεν έχεις επιθυμία γι’ αυτό;
Αισθάνομαι την ανάγκη για βοήθεια, γιατί νιώθω αδύναμη.
Έ, από ‘κεί ξεκινάει κανείς. Στην προσευχή χρειάζεται επιμονή. «Καί παρεβιάσαντο αυτόν», λέει το Ευαγγέλιο για τους δύο Μαθητές που συνάντησαν τον Χριστό στον δρόμο προς Εμμαούς. Έμεινε ο Χριστός μαζί τους, γιατί είχαν μιά συγγένεια με τον Χριστό Και το δικαιουνταν. Είχαν ταπείνωση, απλότητα, καλωσύνη, θαρρος με την καλή έννοια, όλες τις προυποθέσεις, γι’ αυτό Και ο Χριστός έμεινε μαζί τους.
Πρέπει να προσευχώμαστε με πίστη για κάθε ζήτημα Και να κάνουμε υπομονή, Και ο Θεός θα μιλήση. Γιατί, οταν ο άνθρωπος προσεύχεται με πίστη, υποχρεώνει τον Θεό κατά κάποιον τρόπο για την πίστη του αυτή να του εκπλήρωση το αϊτημά του. Γι’ αυτό, οταν ζητούμε κάτι από τον Θεό, να μή «διακρινώμεθα» Και θα εισακουσθούμε. «Νά έχετε πίστη χωρίς να διακριθήτε», είπε ο Κύριος. ο Θεός ξέρει πότε πρέπει να μας δώση αυτό που ζητούμε, ώστε να μή βλαφθούμε πνευματικά. Μερικές φορές ζητούμε κάτι από τον Θεό, αλλά δεν κάνουμε υπομονή Και ανησυχούμε. Αν δεν είχαμε δυνατό Θεό, τότε να ανησυχούσαμε. Αλλά, αφού έχουμε Θεό Παντοδύναμο Και έχει πάρα πολλή αγάπη, τόση που μας τρέφει Και με το Αίμα Του, δεν δικαιολογούμαστε να ανησυχούμε. Μερικές φορές δεν αφήνουμε ένα δύσκολο θέμα μας στα χέρια του Θεού, αλλά ενεργούμε ανθρώπινα.
Όταν ζητούμε κάτι από τον Θεό Και κλονίζεται η πίστη μας Και θέλουμε να ενεργήσουμε ανθρωπίνως στα δυσκολοκατόρθωτα, χωρίς να περιμένουμε την απάντηση στο αιτημά μας από τον Θεό, είναι σαν να κάνουμε αίτηση στον Βασιλέα Θεό Και την παίρνουμε πίσω, την ώρα που Εκείνος απλώνει το χέρι Του, για να ένεργήση. τον παρακαλούμε πάλι, αλλά Και πάλι κλονίζεται η πίστη μας Και ανησυχούμε Και επαναλαμβάνουμε το ϊδιο. Έτσι διαιωνίζεται η ταλαιπωρία μας. Κάνουμε δηλαδή σαν εκείνον που κάνει μία αίτηση στο Υπουργείο Και ύστερα από λίγο μετανοιώνει Και την αποσύρει. Ξαναμετανοιώνει, την υποβάλλει μετά από λίγο πάλι την αποσύρει. η αίτηση όμως πρέπει να μείνη, για να παίρνη την σειρά της.
Προσευχή με πόνο
Γέροντα, πως κάνετε ευχή για ένα θέμα;
Όλη η βάση είναι να πονάη ο άνθρωπος. Αν δεν πονάη, μπορεί να κάθεται ώρες με το κομποσχοίνι Και η προσευχή του να μην έχη κανένα αποτέλεσμα. Αν ύπάρχη πόνος για το θέμα για το οποίαο προσεύχεται, ακόμη Και με έναν αναστεναγμό κάνει καρδιακή προσευχή. Πολλοί, όταν την στιγμή που τους ζητούν οι άλλοι να προσευχηθούν δεν έχουν χρόνο, προσεύχονται με έναν αναστεναγμό για το πρόβλημα τους. Δεν λέω να μήν κάνη κανείς προσευχή, άλλα, αν τυχόν δεν ύπάρχη χρόνος, ένας αναστεναγμός για τον πόνο του άλλου είναι μία καρδιακή προσευχή• ισοδυναμεί δηλαδή με ώρες προσευχής. Διαβάζεις λ.χ. ένα γράμμα, βλέπεις ένα πρόβλημα, αναστενάζεις Και μετά προσεύχεσαι. Ου, αυτό είναι μεγάλο πράγμα! Πριν πιάσης το ακουστικό, πριν ακόμη καλέσης, σε ακούει ο Θεός! Και πως το πληροφορείται ο άλλος! να δήτε πως οι δαιμονισμένοι καταλαβαίνουν πότε κάνω προσευχή γι’ αυτούς Και φωνάζουν, όπου Και αν βρίσκωνται!
Η πραγματική προσευχή ξεκινάει από έναν πόνο• δεν είναι ευχαρίστηση, «νιρβάνα». Τί πόνος είναι; Βασανίζεται με την καλή έννοια ο άνθρωπος. Πονάει, βογγάει, υποφέρει, οταν κάνη προσευχή για οτιδήποτε. Ξέρετε τί θα πή υποφέρει; Ναί, υποφέρει, γιατί συμμετέχει στον γενικό πόνο του κόσμου ή στον πόνο ενός συγκεκριμένου προσώπου. Αυτήν την συμμετοχή, αυτόν τον πόνο, τον ανταμείβει ο Θεός με την θεία αγαλλίαση. δεν ζητάει βέβαια ο άνθρωπος την θεία αγαλλίαση, αλλά η θεία αγαλλίαση έρχεται ώς συνέπεια, επειδή συμμετέχει στον πόνο του άλλου.
πως θα ξεκινήση;
Μαθαίνει κάτι, λ.χ. ότι έγινε ένα δυστύχημα, «αχ!» αναστενάζει, και τακ ο Θεός του δίνει παρηγοριά θεϊκή για τον λίγο αναστεναγμό. Βλέπει έναν να πονάη, και τάκ συμπάσχει μαζί του και παρηγορείται από τον Θεό με θεία παρηγοριά• δεν μενει με την πίκρα εκείνη. Βοηθιέται τότε ο άλλος με την προσευχή του. Ή σκέφτεται: «Ό Θεός μας έδωσε τόσα• εγώ τί έκανα για τον Θεό;». Μου έκανε εντύπωση αυτό που μού είπε μια ψυχή: «Οι Άγγελοι, λέει, καλύπτουν τα πρόσωπα, όταν τελήται το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, Και εμείς κοινωνούμε το Σώμα του Χριστού. εγώ τί έκανα για τον Χριστό;». Υποφέρει με την καλή έννοια.
Γέροντα, πως καταλαβαίνει κανείς ότι βοηθήθηκε με την προσευχή του ο άλλος;
Το πληροφορείται από την θεία παρηγοριά που νιώθει μεσα του, μετά από την πονεμένη του καρδιακή προσευχή που έκανε. Πρέπει όμως πρώτα τον πόνο του άλλου να τον κάνης δικό σου πόνο Και ύστερα να κάνης Και καρδιακή προσευχή. η αγάπη είναι ιδιότητα θεϊκή Και πληροφορεί τον άλλον. Και στα νοσοκομεία, όταν οι γιατροί Και οι νοσοκόμες πονούν πραγματικά για τους αρρώστους, αυτό είναι το δραστικώτερο φάρμακο από όλα τα φάρμακα που τους δίνουν. Νιώθουν οι άρρωστοι ότι ενδιαφέρονται γι’ αυτούς, Και αισθάνονται σιγουριά, ασφάλεια, παρηγοριά. Ούτε πολλές κουβέντες χρειάζεται να πής στον άλλον που υποφέρει, ούτε να του κάνης διδασκαλία. Καταλαβαίνει ότι τον πονάς Και έτσι βοηθιέται. ο πόνος είναι το πάν. Αν πονέσουμε τους άλλους, ξεχνάμε τον εαυτό μας, τα προβλήματα μας.
Ή θεία παρηγοριά
Γέροντα, όταν πονώ για τους άλλους, με πιάνει άγχος Και δεν μπορώ να προσευχηθώ.
το ότι έχεις άγχος είναι δείγμα ότι υπάρχει ανθρώπινο στοιχείο μεσα σου. εγώ, όσο πιό πολύ πονώ τον κόσμο, τόσο περισσότερο προσεύχομαι και χαίρομαι πνευματικά, γιατί τα λέω όλα στον Χριστό και Εκείνος τα τακτοποιεί. Και βλέπω ότι όσο περνάει ο καιρός, ενώ το σωματικό κουράγιο ελαττώνεται, το ψυχικό αυξάνει, γιατί η αγάπη, η θυσία, ο πόνος για τον άλλο δίνουν πολλή ψυχική δύναμη. Και να δής, απόψε που είχατε αγρυπνία είχα λιγοστό κουράγιο• όμως από τον πόνο των άλλων πήρα δύναμη. Και ήμουν όρθιος όλη την νύχτα μεχρι την Θεία Λειτουργία που έβλεπα τον κόσμο. Μετά και μεσα στην Εκκλησία πάλι όρθιος, αλλά δεν ένιωθα κούραση, γιατί πονούσα τον κόσμο και αυτό με δυνάμωνε. Και εσύ να προσεύχεσαι και να χαίρεσαι, γιατί ο Χριστός θα τα οίκονομήση όλα.
Στην πνευματική αντιμετώπιση δεν υπάρχει θλίψη. με τον κόσμο τώρα πόσο πόνο πέρασα! Δεν τα περνούσα έτσι τα θέματα τους. Πονούσα, αναστέναζα, αλλά σε κάθε αναστεναγμό, άφηνα το θέμα στον Θεό, και στον πόνο που ένιωθα για τον άλλον έδινε ο Θεός παρηγοριά. Δηλαδή με την πνευματική αντιμετώπιση ερχόταν θεία παρηγοριά, γιατί ο πόνος που έχει μεσα την ελπίδα στον Θεό έχει θεία παρηγοριά. Αλλιώς πως να άντέξη κανείς! πως θα μπορούσα διαφορετικά να τα βγάλω πέρα με τόσα που ακούω; Πονάω, αλλά σκέφτομαι και την θεία ανταμοιβή στους πονεμένους. Είμαστε στα χέρια του Θεού. Αφού υπάρχει θεία δικαιοσύνη, θεία ανταπόδοση, τίποτε δεν πάει χαμένο. Όσο βασανίζεται κανείς, άλλο τόσο θα άνταμειφθή. ο Θεός, ενώ βλέπει τόσον πόνο πάνω στην γη, ακόμη και πράγματα που εμείς δεν μπορούμε να τα συλλάβουμε, δεν τα χάνει. «Περισσότερο υποφέρεις; λέει, περισσότερο θα σε οικονομήσω στην άλλη ζωή», και γι’ αυτό χαίρεται.
Διαφορετικά πως θα μπορούσε, ας πουμε, να αντέξη τόση αδικία, τόση κακία που υπάρχει; Έχει όμως ύπ’ οψιν Του την ανταμοιβή αυτών που υποφέρουν και μπορεί, τρόπος του λέγειν, να αντέξη αυτόν τον μεγάλο πόνο. Εμείς δεν βλέπουμε τί δόξα θα λαβή ο άλλος και πονούμε, γι’ αυτό ο Θεός μας ανταμείβει με θεία παρηγοριά.
Γέροντα, αυτή η στενοχώρια δεν καταβάλλει τον άνθρωπο;
Όχι. ο άνθρωπος, οταν αντιμετωπίζει το κάθε πρόβλημα πνευματικά, δεν καταβάλλεται. Στην αρχή πικραίνεται, οταν ακούει ότι κάποιος υποφέρει, αλλά μετά έρχεται ώς ανταμοιβή η θεία παρηγοριά και δεν καταστρέφεται ο οργανισμός του. ενώ η πίκρα από την κοσμική στενοχώρια φέρνει γαστρορραγία κ.λπ., αυτή δεν βλάπτει τον οργανισμό, γιατί έχει το θείο βάλσαμο.
Από το βιβλίο: Λόγοι του Γέροντος Παισίου Β’. Πνευματική αφύπνιση.
Έκδοση: Ιερόν Ησυχαστήριον Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος. Σουρωτή Θεσσαλονίκης. 1999.
