α. Μεγάλο μυστήριο ο άνθρωπος.
1.Το γνώρισμα του π. Ιωήλ, η ιδιοτυπία της σκέψης του, η διαφορά του από τους συνηθισμένους ανθρώπους, ήταν ότι σκεφτόταν βαθειά. Δεν έμενε ποτέ στην επιφάνεια. Αναζητούσε το βαθύ νόημα. Στο κάθε γεγονός έψαχνε να βρη, τι εκφράζει. Τι του λέει. Τα ερωτήματα αυτά τον απασχολούσαν συνεχώς. Και σαν να μη του έφταναν, έψαξε και βρήκε και άλλα!
-Ένα είναι, τι σου λέει ο Θεός με τα διάφορα γεγονότα˙ και με τον λόγο Του. Μα υπάρχει και κάτι άλλο. Και αυτό είναι, τι λες εσύ˙ και τι ζητάς εσύ˙ από τον εαυτό σου˙ και από το Θεό!
Και να ο π. Ιωήλ ψάχνει να βρη, τι λέει ο Θεός και τι λέει ο Ιωήλ!
Και ποιο ήταν το συμπέρασμά του; Μερικές φορές – σε μερικά θέματα, σ’ εκείνα που ήθελε να τα ελάγξει, να τα ιδεί αν είχε δίκιο – ο Ιωήλ σκεπτόταν φωναχτά. Τους προβληματισμούς του τους κοινολογούσε. Και για να βοηθηθή. Αλλά και για να εξυψώνει εκείνους που διαφορετικά θα ζούσαν πολύ απλά, ή μάλλον πολύ «απλοϊκά». Χωρίς πνευματικούς προβληματισμούς σοβαρούς.
-Μεγάλο μυστήριο, παιδί μου, η επίγνωση του Θεού και του αγίου θελήματός Του. Άνθρωποι σοφοί, με σκέψη τετραγωνική, και δεν μπορούν να το προσεγγίσουν! Αλλά εξ ίσου μεγάλο μυστήριο είναι και ο άνθρωπος. Ίσως και πιο μεγάλο ακόμη! Να, εγώ τον Χριστό Τον εγνώρισα σε ηλικία 13 ετών. Κατάλαβα το άγιο θέλημά Του. Και Τον ακολουθώ. Από τότε μέχρι τώρα. Μα να, είμαι τώρα πια τόσο μεγάλος, με τόση πείρα, (και από τη ζωή, και πνευματική!), και τον Ιωήλ ακόμη δεν τον εγνώρισα. Τι θέλει από μένα ο π. Ιωήλ, ο εαυτός μου, ακόμη δεν μπόρεσα να το καταλάβω! Τι παράξενο μυστήριο ο άνθρωπος!…
2.Με αυτή λοιπόν την αγωνία ο π. Ιωήλ, βλέπει όλα τα γεγονότα θετικά. Με την ταπείνωση και την υπακοή του Πατριάρχου Αβραάμ. Και του Σαμουήλ.
-Λάλει, Κύριε˙ ο δούλος ακούει. Και προσπαθεί να Σε κατανοεί!…
Ο π. Ιωήλ δεν επέτρεπε στον εαυτό του να επιθυμεί πράγματα αντίθετα στο θέλημα του Θεού. Τον πόθο του και το έργο του επάνω στον εαυτό του και στους άλλους, το εκφράζει θαυμάσια ο απόστολος Παύλος στα λόγια του:
«Τούτου χάριν κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα, εξ ου πάσα πατριά εν ουρανοίς και επί γης ονομάζεται, ίνα δω υμίν κατά το πλούτος της δόξης Αυτού δυνάμει κραταιωθήναι δια του Πνεύματος Αυτού εις τον έσω άνθρωπον, κατοικήσαι τον Χριστόν δια της πίστεως εν ταις καρδίαις υμών, εν αγάπη ερριζωμένοι και τεθεμελιωμένοι, ίνα εξισχύσητε καταλαβέσθαι συν πάσι τοις αγίοις, τι το πλάτος και μήκος και ύψος και βάθος, γνώναί τε την υπερβάλλουσαν της γνώσεως αγάπην του Χριστού, ίαν πληρωθήτε εις παν το πλήρωμα του Θεού» (Εφ. 3, 14-19).
Σε απλή γλώσσα: Γι’ αυτό, κλίνω τα γόνατά μου μπροστά στον ΠΑΤΕΡΑ, από τον οποίο έχει πάρει όνομα και χάρη η κάθε πατρότητα˙ τόσο η ουράνια (=η πνευματική πατρότητα), όσο και η επίγεια (=η σαρκική πατρότητα).
Και Τον παρακαλώ να σας δώσει χάρη (τόση όσος ο πλούτος της δόξης Του!).
Για να μπορέσετε να γίνετε με την χάρη του Αγίου Πνεύματος πολύ γεροί και πολύ σταθεροί στον έσω άνθρωπο˙
Για να έλθει ο Χριστός να κατοικήσει, με την πίστη σ’ Αυτόν, στις καρδιές σας˙ να ριζώσετε στην αγάπη και να την κάμετε θεμέλιο λίθο της ζωής σας
Γιατί μόνο τότε θα καταλάβετε, όπως το κατάλαβαν όλοι οι άγιοι, πόσο είναι το πλάτος και το μήκος, το βάθος και το ύψος της θείας οικονομίας.
Και τότε μόνο θα μάθετε, πόσο μεγάλη είναι η αγάπη του Θεού, που σε αξία και σημασία ξεπερνάει πολύ την γνώση˙
Και θα γεμίσετε με όλες τις δωρεές του Θεού.
β. Η περιπλάνηση
1. Έξελθε εκ της γης σου… και δεύρο εις την γην, ην αν σοι δείξω.
Διωγμένος, λόγω της αρρώστιας του, από την αγαπημένη του πατρίδα, καταλήγει στην άκρη της Ελλάδας: στην Καβάλα. Μα δεν το θεωρεί εξορία. Του Κυρίου η γη και το πλήρωμα αυτής. Εργάζεται με ενθουσιασμό και κερδίζει την αγάπη όλων. Και ο λόγος του Θεού έτρεχε… και εφώτιζε, προς σωτηρίαν. Και το πιο παράξενο, που μόνο τα λόγια του ψαλμού μπορούν να το εκφράσουν, «Κύριε, εν θαλάσση αι οδοί σου και αι τρίβοι Σου εν ύδασι πολλοίς˙ και τα ίχνη Σου ου γνωσθήσονται» (Ψαλμ. 76,20), στην Καβάλα ο π. Ιωήλ έγινε καλά! Εθεραπεύθη από την ανίατη τότε φυματίωση!
-Να πως ενεργεί ο Θεός! Να το θαύμα! Με μετέθεσαν στην Καβάλα. Εκεί, το νερό είχε πολύ ασβέστιο. Και ήταν το καλύτερο φάρμακο για την πάθησή μου.
Ο Θεός τον εθεράπευσε κατά τρόπο, που δεν φαινόταν, ότι ήταν θαύμα. Μα ο π. Ιωήλ ήξερε, ότι η ζωή μας είναι γεμάτη με την παρουσία του Θεού, και ότι σε όλα μας οδηγεί Εκείνος.
2.Το 1938 ο Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος τον εκάλεσε κοντά του˙ στο επιτελείο του. Και έτσι ο π. Ιωήλ ήλθε στην Αθήνα. Ζη και μέσα στο αρχιεπισκοπικό περιβάλλον, όπως παντού: Με τον λόγο του Θεού οδηγό σε όλα. Με μια αδαμάντινη συνέπεια. Χωρίς συμβιβασμούς. Χωρίς αγωνία για πράγματα που είχε απορρίψει μια για πάντα: εντύπωση, προβολή, προώθηση, εκμετάλλευση καταστάσεων!…
Η κατάσταση αυτή δεν συνεχίσθηκε για πολύ. Το 1941 ο αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος αντικαταστάθηκε με τον αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό. Το περιβάλλον του νέου αρχιεπισκόπου, ενώ του φερόταν τυπικά άμεμπτα, έδωσε στον π. Ιωήλ να καταλάβει, ότι καλά θα ήταν, να τους άδειαζε την γωνιά!…
Και ο όσιος Γέροντας, που δεν είχε καμμιά διάθεση να αντιμετωπίζει ίντριγκες, υπέβαλε την παραίτησή του˙ και επήρε τον δρόμο της επιστροφής για την Καλαμάτα.
γ. Το άραγμα.
1.Ο αείμνηστος μητροπολίτης Πολύκαρπος (Συνοδινός) ετοποθέτησε τον π. Ιωήλ στην καλύτερη τότε ενορία της Καλαμάτας, στον άγιο Νικόλαο. Ήταν μια ωραιότατη εκκλησία. Μέσα σε υπέροχο περιβάλλον. Και με καλό, μορφωμένο και ευσεβή κόσμο.
Όμως ο ιερέας, που εφημέρευε στον Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου, δεν είδε με καλό μάτι το έργο του π. Ιωήλ στον Ναό. Έτσι ο π. Ιωήλ, που εφάρμοζε με σχολαστική συνέπεια τον λόγο του Χριστού, «όταν σας διώχνουν από μια πόλη, να πηγαίνετε – ήρεμα και ειρηνικά – σε άλλη» (Ματθ. 10,23), υπέβαλε αίτηση στον Μητροπολίτη να του επιτρέψει να περιορισθή στο παρεκκλήσιο «Ταξιάρχες» της Ιεράς Μονής Βελανιδιάς. Ήταν ένας φτωχός ναΐσκος. Μια ακαλαίσθητη μονόκλιτη βασιλική χωρίς καμμιά ομορφιά.
2. Άλλος στη θέση του, θα εθεωρούσε την «πορεία» σαν το πιο τέλειο και μεγαλόστομο ναυάγιο. Από ευνοούμενος ενός αρχιεπισκόπου και εφημέριος σε μια από τις πιο αριστοκρατικές τότε ενορίες της Αθήνας, στον Ι. Ναό Αγίου Νικολάου Πευκακίων, να βρεθή σε ένα παρεκκλήσιο μιας ασήμαντης Μονής! Πλήρης παραμερισμός. Τέλεια απομόνωση. Αληθινό θάψιμο… Όμως ο π. Ιωήλ δεν εκύτταζε τα σύννεφα και τα άστρα, για να καταλάβει τα «σημεία των καιρών». Δεν έψαχνε, ούτε για την… «μοίρα» του, ούτε για κάποιο παράξενο αγαθό, άγνωστο στην αγία Γραφή και στους βίους των αγίων, που το λένε «προώθηση» ή προβολή», και το θεωρούν σαν την ύψιστη καταξίωση και επιτυχία.
Για μερικούς, μία είναι η μέριμνα και η ανησυχία τους: Πως θα προωθηθώ; Ο π. Ιωήλ είχε συνεχώς στα χείλη του και στην καρδιά του το ερώτημα:
-Τι ζητάει από εμένα ο Κύριος τώρα; Και με αυτά που συμβαίνουν γύρω μου, τι μου υπαγορεύει;
Έτσι στο παρεκκλήσιο των Μικρών Ταξιαρχών της Καλαμάτας («μικρών» κατ’ αντίθεση προς τον μεγάλο ομώνυμο ενοριακό ναό στο κέντρο της πόλης) ο π. Ιωήλ ετέντωσε τα αυτιά του να ακούσει την απάντηση του Θεού και Κυρίου μας Ιησού Χριστού στην προσευχή του:
-Γνώρισόν μοι, Κύριε, οδόν, εν η πορεύσομαι.
Και η απάντηση ήλθε.
3.Η νήψη, η προσευχή και η επισκίαση του παναγίου Πνεύματος του Κυρίου εγέμισε την ψυχή του με ειρήνη και γαλήνη. Θυμήθηκε τις νοητές φουρτούνες, που εχείμαζαν τα προηγούμενα στάδια της πορείας του, όσο και αν ο ίδιος «μετά των μισούντων την ειρήνην, ήτο ειρηνικός» (Ψαλμ. 119,7)˙ και το συνειδητοποίησε, ότι ο Θεός τον είχε οδηγήσει στο πιο ήρεμο και γαληνό λιμάνι. Και η ψυχή του κυριολεκτικά άραξε! Και όσο πιο πολύ έβλεπε την χάρη του Θεού να τον περιτριγυρίζει παντού, τόσο πιο πολύ φιλοσοφούσε, τόσο πιο πολύ ταπεινωνόταν, τόσο πιο πολύ αγαπούσε την αφάνεια, στην οποία τον είχε τόσο απαλά σπρώξει η αγαθή πρόνοια του Θεού.
Και όπως η Παναγία Μητέρα του Κυρίου μας, ούτε έπληξε ούτε έκλαψε, όταν «άραξε» να γεννήσει τον Λυτρωτή μας σ’ ένα σταύλο, «άλλ’ ως τερπνόν παλάτιον το σπήλαιον τη βασιλίδι εδείκνυτο», έτσι και ο δούλος του Χριστού στο ταπεινό εκείνο εκκλησάκι ευρήκε ένα κομμάτι του Ουρανού. Και –όπως έλεγε – ακούοντας τον χειμώνα το χαλάζι να χοροπηδάει στο πισόχαρτο που σκέπαζε την πικρή αυλή του, για να παρακολουθούν εκεί μισοστεγασμένοι λίγοι ακόμη άνθρωποι την λειτουργία και το κήρυγμα, η καρδιά του πλημμύριζε χαρά και ειρήνη!
4.Ο πνευματικός κόσμος της Καλαμάτας τον ακολουθούσε. Το ταπεινό εκείνο εκκλησάκι είχε γίνει το μεγαλύτερο εργαστήρι για τον αγιασμό ψυχών. Ο π. Ιωήλ λειτουργούσε εκεί κάθε Κυριακή. Και εκήρυττε επί μισή τουλάχιστον ώρα. Και κάθε απόγευμα, ολόκληρη την εβδομάδα, περίμενε ήρεμος και γεμάτος καλωσύνη τα πνευματικά του τέκνα για συζήτηση και για εξομολόγηση. Ποτέ άνθρωπος δεν επέρασε από εκεί, χωρίς κάτι να πάρει μαζί του με την ευχή του. Ανεξάντλητη η σοφία του π. Ιωήλ. Και είχε κάθε ημέρα κάτι το καινούργιο να ειπεί˙ κάτι που εγοήτευε τις πνευματικές αναζητήσεις των ανθρώπων και ταυτόχρονα τους έσπρωχνε στο βάθος της πνευματικής ζωής˙ από την επιφάνεια τους μυσταγωγούσε στην ουσία!…
Χαρά του ήταν να βλέπει τα πνευματικά του τέκνα να προοδεύουν πνευματικά. Μα δεν περιοριζόταν σ’ αυτό. Έσκυβε με ενδιαφέρον και στοργή σε όλα τους τα προβλήματα, υλικά και πνευματικά. Και τα προκαλούσε να πηγαίνουν κοντά του με θάρρος.
-Τις ώρες, που ευρίσκομαι στο εκκλησάκι μας, να το ξέρετε, είμαι εδώ για σας. Έρχομαι επίτηδες˙ για σας. Ό,τι κι αν σας συμβαίνει, να μη διστάζετε ποτέ να έρχεσθε, να με αναζητείτε. Και να το ξέρετε. Η δυνατότητα αυτή είναι μια μεγάλη ευεργεσία του Θεού για σας. Είναι ευλογία. Έχετε τον πνευματικό σας Πατέρα στην διάθεσή σας, όποτε τον θέλετε. Όπως περίπου έχετε στην τσέπη σας το ρολόγι σας και μπορείτε να το συμβουλεύεσθε, όποτε θέλετε, έτσι περίπου, δηλαδή εξίσου περίπου εύκολη έχετε την πρόσβασή σας στον πνευματικό σας πατέρα. Τώρα δεν το καταλαβαίνετε, τι ευλογία είναι μια τέτοια κατάσταση, μια τέτοια δυνατότητα! Όταν θα «φύγω», θα το καταλάβετε.
Η Εκκλησία μας.
Δεν έχει τρούλους υψηλούς,
ολόχρυσες εικόνες˙
πολυελαίους λαμπερούς,
σειρές από κολώνες.
Η χαμηλή της η σκεπή,
παλιά χορταριασμένη˙
και λίγα τα στολίδια της,
ασήμαντα, φθηνά.
Μα ταπεινή και χαμηλή
και λιγοστολισμένη
λες και υψώνεται ψηλά
σε Χερουβείμ φτερά.
Κι οι λογισμοί μας φεύγουνε,
πετούν πολύ ψηλά
με του ιερέα την φωνή,
που για τόσα μας μιλά.
Παναγιώτης Κωστάκος.
Ποίημα του τότε μαθητού, αργότερα διαπρεπούς νομικού, που μαρτυρεί, τι συναισθήματα γεννούσε στις ψυχές η παρουσία του π. Ιωήλ σε ένα παρεκκλήσι.
Από το βιβλίο: Ο Πατήρ Ιωήλ (Γιαννακόπουλος). Του Μητροπολίτου Νικοπόλεως Μελετίου (Καλαμαρά). Εκδόσεις, Ιεράς Μονής Προφήτου Ηλιού Πρεβέζης. Πρέβεζα 1994.
