Οι επιστολές του Ιερού Χρυσοστόμου προς τη Διακόνισσα Ολυμπιάδα αποτελούν ένα από τα πιο συγκινητικά και πνευματικά κείμενα της πατερικής γραμματείας. Γράφτηκαν κατά την περίοδο της εξορίας του (404–407 μ.Χ.) και έχουν ως κύριο στόχο να παρηγορήσουν την Ολυμπιάδα, η οποία έπασχε από βαθιά θλίψη λόγω του διωγμού του Αγίου και των δικών της δοκιμασιών.
Η «Πρώτη Επιστολή προς την Ολυμπιάδα» γράφτηκε από τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο κατά τη διάρκεια της εξορίας του (γύρω στο 404 μ.Χ.). Είναι ένα συγκλονιστικό κείμενο παρηγοριάς, πνευματικής καθοδηγήσεως και ενθαρρύνσεως προς την πιστή διακόνισσα Ολυμπιάδα, η οποία περνούσε βαθιά θλίψη λόγω του διωγμού του.
Ο Αγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ως Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, είχε έρθει σε σφοδρή σύγκρουση με την αυτοκρατορική αυλή, και κυρίως με την αυτοκράτειρα Ευδοξία (σύζυγο του Αρκαδίου), επειδή καυτηρίαζε από τον άμβωνα την πολυτέλεια, τη διαφθορά και την αδικία των πλουσίων.
Οι εχθροί του (πολιτικοί αλλά και αντίζηλοι επίσκοποι, όπως ο Θεόφιλος Αλεξανδρείας) κατάφεραν να τον καθαιρέσουν. Το καλοκαίρι του 404 μ.Χ., ο Χρυσόστομος παίρνει τον δρόμο της οριστικής και σκληρής εξορίας προς την Κουκουσό της Αρμενίας.
Τη νύκτα που έφυγε ο Χρυσόστομος, ξέσπασε μια μεγάλη και μυστηριώδης πυρκαγιά που κατέστρεψε την Αγία Σοφία και το κτίριο της Συγκλήτου. Η κυβέρνηση κατηγόρησε τους οπαδούς του Χρυσοστόμου (τους Ιωαννίτες) για εμπρησμό.
Η Αγία Ολυμπιάδα, μια πάμπλουτη χήρα αριστοκρατικής καταγωγής που είχε χειροτονηθεί διακόνισσα και είχε διαθέσει όλη της την περιουσία σε φιλανθρωπίες, αρνήθηκε να αναγνωρίσει τον νέο, παράνομο Πατριάρχη (τον Αρσάκιο). Ως εκ τούτου:
Σύρθηκε στα δικαστήρια.
Της επιβλήθηκαν τεράστια πρόστιμα.
Κατασχέθηκε η περιουσία της και τελικά εξορίστηκε και η ίδια, αρχικά στην Κύζικο και μετά στη Νικομήδεια.
Η Οσία Ολυμπιάδα λοιπόν, κλονισμένη από την αδικία, τον διωγμό της Εκκλησίας και την εύθραυστη υγεία της, έπεσε σε βαθιά κατάθλιψη («αθυμία», όπως την ονομάζει το κείμενο). Ένιωθε ότι το κακό είχε νικήσει και ότι ο Θεός είχε εγκαταλείψει τον κόσμο.
Μέσα σε αυτό το σκοτεινό περιβάλλον, ο Χρυσόστομος, όντας ο ίδιος εξόριστος και ταλαιπωρημένος, της γράφει την Πρώτη Επιστολή για να της αναπτερώσει το ηθικό.
Το συμπέρασμα τελικά είναι: «Ένα μόνο πράγμα είναι πραγματικά φοβερό, Ολυμπιάδα, ένας μόνο πραγματικός πειρασμός: η αμαρτία. Όλα τα άλλα —συνωμοσίες, εξορίες, δημεύσεις περιουσιών, θάνατος— είναι περαστικά και δεν μπορούν να βλάψουν μια ψυχή που αγρυπνά».
Παραθέτουμε κατωτέρω ολόκληρη την επιστολή σε μια ρέουσα, πιστή και πλήρη απόδοση στη νέα ελληνική γλώσσα, χωρίς περικοπές, ώστε να αποδοθεί όλο το νόημα και το μεγαλείο των λόγων του Αγίου.
ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΗ Α΄ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ
1. Θέλω να διώξω από την ψυχή σου τη θλίψη που σε κυριεύει και να διαλύσω τις σκέψεις που μαζεύουν αυτό το σύννεφο της απελπισίας. Διότι, πες μου, γιατί είσαι τόσο σκυθρωπή και λυπημένη; Επειδή ο χειμώνας που βρήκε τις Εκκλησίες είναι βαρύς και ζοφερός; Επειδή όλα ανατράπηκαν, το σκοτάδι κάλυψε τα πάντα και η τρικυμία καθημερινά μεγαλώνει, προκαλώντας ναυάγια; Επειδή βλέπεις τον κόσμο να χάνεται και να καταστρέφεται;
Όλα αυτά τα ξέρω, αγαπητή μου· κανείς δεν μπορεί να το αρνηθεί. Και αν θέλεις, μπορώ να σου ζωγραφίσω την εικόνα των παρόντων δεινών με ακόμη πιο μελανά χρώματα, για να δεις πόσο βαθιά είναι η πληγή. Βλέπουμε μια θάλασσα που βράζει από τα βάθη της, ναύτες να πνίγονται, πτώματα να επιπλέουν, τα κατάρτια σπασμένα, τα πανιά σχισμένα, το τιμόνι χαμένο, και τους ίδιους τους κυβερνήτες του πλοίου να κάθονται αμήχανοι μέσα στην καταιγίδα, κλαίγοντας και φωνάζοντας, χωρίς να ξέρουν τι να κάνουν, αφού η νύχτα είναι βαθιά και δεν φαίνεται ούτε η στεριά ούτε ο ουρανός.
Όμως, παρ’ όλα αυτά, σε παρακαλώ και σε ικετεύω: Μην απελπίζεσαι.
Υπάρχει ένας Κυβερνήτης σε αυτό το σύμπαν, που δεν νικιέται από καμία καταιγίδα: ο Θεός. Αυτός δεν κυβερνά το πλοίο με την τέχνη των ανθρώπων, αλλά με το δικό Του θέλημα και τη σοφία Του. Δεν επεμβαίνει στην αρχή της τρικυμίας, ούτε όταν αυτή αρχίζει να φουντώνει, αλλά όταν φτάσει στο αποκορύφωμά της και όταν οι περισσότεροι έχουν χάσει κάθε ελπίδα. Τότε ενεργεί θαυμαστά, δείχνοντας τη δική Του δύναμη και γαληνεύοντας τα πάντα με έναν μόνο λόγο.
2. Μην ταράζεσαι, λοιπόν. Ένα μόνο πράγμα είναι φοβερό, Ολυμπιάδα μου, ένα μόνο είναι επικίνδυνο: η αμαρτία. Όλα τα άλλα —είτε μιλάς για συκοφαντίες, είτε για μίση, είτε για δόλους, είτε για απώλεια περιουσίας, είτε για εξορίες, είτε για σπαθιά, είτε για θάνατο— είναι απλά μύθοι και παιχνίδια για όποιον ξέρει να φιλοσοφεί. Είναι πράγματα προσωρινά, που φθείρονται και χάνονται, και δεν μπορούν να βλάψουν την ψυχή που αγρυπνά.
Γιατί λυπάσαι για την εξορία μου; Ή για το ότι με έδιωξαν από την Πόλη; Σκέψου: «Τοῦ Κυρίου ἡ γῆ καὶ τὸ πλήρωμα αὐτής». Όπου κι αν πάω, ο Θεός είναι εκεί. Αν με διώξουν, γίνομαι σαν τον Ηλία. Αν με ρίξουν σε λάκκο, γίνομαι σαν τον Δανιήλ. Αν με λιθοβολήσουν, σαν τον Στέφανο. Αν με αποκεφαλίσουν, σαν τον Ιωάννη τον Βαπτιστή. Αν μου πάρουν τα υπάρχοντα, θυμάμαι ότι γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου και γυμνός θα φύγω από τον κόσμο.
Κοίταξε γύρω σου τους αγίους του παρελθόντος. Ποιος από αυτούς δοξάστηκε μέσα στις ανέσεις; Ποιος έζησε χωρίς θλίψεις; Ο Αβραάμ, ο Ισαάκ, ο Ιακώβ, ο Ιωσήφ, ο Μωυσής, οι Προφήτες, οι Απόστολοι; Όλοι πέρασαν μέσα από το καμίνι των δοκιμασιών. Και όσο πιο χρυσή ήταν η ψυχή τους, τόσο περισσότερο δοκιμάστηκε στη φωτιά της θλίψεως!
3. Ξέρω ότι η απομόνωσή σου και η μοναξιά σου σε πληγώνουν. Σκέφτεσαι ότι έμεινες μόνη, χωρίς προστασία, περιτριγυρισμένη από λύκους. Αλλά θυμήσου: Δεν είσαι μόνη. Ο Χριστός είναι μαζί σου. Εκείνος που σε αγαπά περισσότερο από κάθε άνθρωπο, Εκείνος που γνωρίζει τα βάθη της καρδιάς σου.
Μην κοιτάς τους εχθρούς που θριαμβεύουν αυτή τη στιγμή. Η δόξα τους είναι σαν το χορτάρι που σήμερα ανθίζει και αύριο ξεραίνεται και ρίχνεται στη φωτιά. Η δύναμή τους είναι προσωρινή, σαν τη σκιά που περνάει και χάνεται. Εκείνοι που μας καταδιώκουν, στην πραγματικότητα καταστρέφουν τους εαυτούς τους, ενώ σε εμάς ετοιμάζουν στεφάνια δόξας και ανταμοιβής, αρκεί να δείξουμε υπομονή και να μην τους καταραστούμε, αλλά να προσευχόμαστε γι’ αυτούς.
Η θλίψη, όταν τη δεχόμαστε με ευχαριστία προς τον Θεό, γίνεται πρόξενος μεγάλης πνευματικής ωφέλειας. Καθαρίζει την ψυχή από τις κηλίδες των αμαρτιών, τη δυναμώνει, την κάνει πιο ώριμη, πιο λαμπρή. Γι’ αυτό, σε παρακαλώ, διώξε αυτά τα δάκρυα. Μην επιτρέπεις στην κατήφεια να κυριεύσει την ευγενική σου ψυχή.
4. Σκέψου πόσοι άνθρωποι ωφελούνται από τη δική σου υπομονή. Είσαι ένα παράδειγμα για πολλούς. Αν εσύ λυγίσεις, πολλοί θα σκανδαλιστούν και θα πέσουν. Αν όμως σταθείς όρθια, σαν βράχος μέσα στα κύματα, θα δώσεις θάρρος και δύναμη σε αμέτρητες ψυχές που κλονίζονται.
Μου γράφεις ότι οι δυσκολίες είναι αβάσταχτες και ότι το σώμα σου έχει εξασθενήσει από την αρρώστια και τις στενοχώριες. Το γνωρίζω και πονώ μαζί σου. Αλλά θυμήσου τα λόγια του Αποστόλου Παύλου: «Όταν ασθενώ, τότε δυνατός είμαι». Η δύναμη του Θεού τελειοποιείται μέσα στην ανθρώπινη αδυναμία. Όταν το σώμα υποφέρει, η ψυχή μπορεί να πετάξει ψηλότερα, ελεύθερη από τα δεσμά της ύλης.
Μην αφήνεις, λοιπόν, τον εαυτό σου να παρασύρεται από τις φήμες και τις κακές ειδήσεις. Ακόμα κι αν ακούσεις ότι τα πάντα καταστράφηκαν, εσύ να κοιτάς τον Ουρανό. Εκεί είναι η πατρίδα μας, εκεί είναι ο θησαυρός μας, εκεί είναι η ελπίδα μας, η οποία δεν πρόκειται ποτέ να ντροπιαστεί.
5. Κλείνοντας αυτή την επιστολή, σε προτρέπω και πάλι: Χαίρε και να είσαι γεμάτη ελπίδα.
Τίποτα από όσα συμβαίνουν δεν γίνεται χωρίς το θέλημα ή την παραχώρηση του Θεού. Κι Εκείνος ξέρει πότε πρέπει να σταματήσει το κακό. Η δοκιμασία αυτή θα περάσει, η καταιγίδα θα κοπάσει και η γαλήνη θα επιστρέψει. Κι αν όχι σε αυτή τη ζωή, σίγουρα στην αιώνια, όπου δεν υπάρχει πόνος, λύπη ή στεναγμός, αλλά ζωή ατελεύτητη.
Προσεύχου για μένα, όπως προσεύχομαι κι εγώ ασταμάτητα για σένα. Να είσαι σίγουρη ότι, παρά την απόσταση που μας χωρίζει σωματικά, στην πνευματική αγάπη και στην προσευχή είμαστε πάντα ενωμένοι. Ο Θεός της ειρήνης και της παρηγοριάς να στηρίζει την καρδιά σου, να θεραπεύει το σώμα σου και να σε χαριτώνει με την ουράνια υπομονή Του. Αμήν.
Patrologia Graeca (PG 52, 549-623)
Παράβαλε και:
Αγίου ιωάννου του Χρυσοστόμου – από την 5η Επιστολή Προς την Οσία Ολυμπιάδα, για τις θλίψεις.
