Ο Άγιος Κυπριανός, Επίσκοπος Καρχηδόνος (Thascius Caecilius Cyprianus), υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Ορθοδόξους-Λατίνους Εκκλησιαστικούς Πατέρες και μάρτυρες του 3ου αιώνος.
Η Πρώτη Επιστολή του (γνωστή και ως Προς Δονάτον / Ad Donatum, η οποία λειτουργεί ως αυτοτελής πραγματεία για τη Θεία Χάρη) είναι ένα από τα ωραιότερα και πιο λογοτεχνικά κείμενά του. Σε αυτήν, ο Άγιος Κυπριανός περιγράφει στον φίλο του Δονάτο την πνευματική του μεταστροφή από την ειδωλολατρία στον Χριστιανισμό, τη δύναμη του βαπτίσματος και τη ματαιότητα των κοσμικών απολαύσεων. Ακολουθούν αποσπάσματα αυτής της ιστορικής επιστολής στην νεοελληνική απόδοσή της:
—
> Ο ΚΑΙΚΙΛΙΟΣ ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ ΣΤΟΝ ΔΟΝΑΤΟ ΕΥΧΕΤΑΙ ΥΓΕΙΑ (ΧΑΙΡΕΙΝ).
> Καλώς με συμβουλεύεις, πολυαγαπημένε Δονάτε. Διότι και θυμάμαι ότι είχα υποσχεθεί [αυτό], και είναι απολύτως κατάλληλος ο χρόνος για να κρατήσω την υπόσχεσή μου, τώρα που, καθώς ευνοεί ο τρύγος, η ελεύθερη από μέριμνες ψυχή απολαμβάνει την ανάπαυση και τις καθιερωμένες και σταθερές διακοπές του φθινόπωρου έτους που παρακμίζει. Και ο τόπος ταιριάζει με την ημέρα, και η χαριτωμένη όψη των κήπων συμφωνεί στο να απαλύνει τις αισθήσεις και να τις θερμαίνει στους ήπιους ανέμους του γλυκού φθινοπώρου.
> Εδώ είναι ευχάριστα να περνάμε την ημέρα με συζητήσεις και με ωφέλιμες διηγήσεις να διδάσκουμε τη συνείδηση της καρδιάς στις θείες εντολές. Και για να μην εμποδίσει την κουβέντα μας κάποιος βέβηλος επισκέπτης, ούτε να την κατακλύσει η αχαλίνωτη φωνή των θορυβωδών υπηρετών, ας πάμε σε αυτό εδώ το κάθισμα. Μας προσφέρουν απομόνωση τα κοντινά απόκρυφα μέρη· όπου, ενώ τα τυχαία κλαδιά των αμπελιών σέρνονται με κρεμαστά πλεξίματα πάνω σε δοκούς-καλαμιές, έκαναν μια αμπελόφυλλη στοπή με φυλλώδη σκεπή.
> […] Εδώ είναι ευχάριστα να περνάμε την ημέρα με συζητήσεις, και με ωφέλιμες διηγήσεις να διδάσκουμε τη συνείδηση της καρδιάς στις θείες εντολές.
> Καθώς καθόμουν εδώ, παρατηρούσα γύρω μου και αναλογιζόμουν τον ίδιο μου τον εαυτό. Πόσο δύσκολο, μάλλον δε αδύνατο φαινόταν να αποβάλλει κανείς τα έμφυτα ελαττώματα, τα οποία είχαν στερεωθεί με βαθιές και κρυφές ρίζες, ή να ξεριζώσει τις αρχαίες κακίες που είχαν μεγαλώσει μαζί του. Διότι πώς να μάθει κανείς την εγκράτεια, εκείνος που έχει συνηθίσει τα πολυτελή συμπόσια; Και πώς να αρκείται σε μια απλή και λιτή ενδυμασία, εκείνος που λάτρευε τα χρυσοποίκιλτα ενδύματα και τις επίσημες πορφύρες;
> Εκείνος που έχει καλομάθει από τις τιμές και τα αξιώματα, δεν μπορεί να αντέξει την ατιμία της απομόνωσης. Ούτε μπορεί να ζήσει χωρίς συνοδεία από πλήθος πελατών και θορυwδών υπηρετών, εκείνος που τρέμει στην ιδέα να μείνει μόνος του. Η συνήθεια, σαν ένα ισχυρό θέλγητρο, ασκεί πάντα τεράστια τυραννία στους ανθρώπους…
> Αλλά από τότε που, με τη βοήθεια του σωτήριου ύδατος (του Βαπτίσματος), πλύθηκαν οι κηλίδες της προηγούμενης ζωής μου και ένα καθαρό και διαυγές φως από ψηλά χύθηκε στην απαλλαγμένη από αμαρτίες καρδιά μου… από τότε που το Πνεύμα το Άγιο, κατερχόμενο από τον ουρανό, με μεταμόρφωσε σε έναν καινούργιο άνθρωπο, με μια θαυμαστή αναγέννηση: τότε, με έναν τρόπο παράδοξο, τα αμφίβολα έγιναν βεβαία, τα κρυφά φανερώθηκαν, τα σκοτεινά φωτίστηκαν, τα δύσκολα έγιναν δυνατά, και αυτό που φαινόταν αδύνατο κατέστη κατορθωτό.
> Τότε αναγνώρισα ότι αυτό που γεννιόταν από τη σάρκα ζούσε υπό το κράτος της αμαρτίας και ήταν γήινο, ενώ εκείνο που ζωοποιούνταν από το Πνεύμα το Άγιο, γινόταν θείο και ανήκε στον Θεό. Από Εκείνον, ναι, από Εκείνον τον Θεό προέρχεται κάθε δύναμά μας. Από Εκείνον ζούμε, από Εκείνον έχουμε τη δύναμη, από Εκείνον αναπνέουμε…
> **«** Κοίταξε όμως —εάν προφυλάξεις το βλέμμα σου αμόλυντο και την προσοχή σου σταθερή— από την κατάσταση του κόσμου τούτου· δες τις ζάλες των πονηρών πραγμάτων, και θα συμφωνήσεις μαζί μου.
> Θα δεις να ασκούνται βίαια εγκλήματα και να συσσωρεύονται δικαστικά αδικήματα· να μην αποδίδεται η δικαιοσύνη στα δικαστήρια, ούτε να τηρείται η ακεραιότητα στους κριτές· να μην προστατεύεται η αθωότητα, ούτε να αποφεύγεται η βία από εκείνους που ορκίζονται να την τιμωρούν. Η μανία των διχονοιών ξεσπά παντού, και η επιθετικότητα των πλούσιων αρπαγών θριαμβεύει. Οι νόμοι περιφρονούνται, τα δημόσια ήθη διαφθείρονται, και η ίδια η δικαιοσύνη γίνεται αντικείμενο συναλλαγής.
> Αν στραφείς στα αξιώματα και τις τιμές, θα δεις τη φιλοδοξία να τυφλώνει τους ανθρώπους· στα πλούτη, θα δεις τις φροντίδες να τους βασανίζουν· στις απολαύσεις, την αδυναμία να τους καταστρέφει. Εκείνος που κομπάζει για τα πλούτη του, τρέμει από φόβο μη τα χάσει· εκείνος που επιδιώκει τα αξιώματα, γίνεται σκλάβος εκείνων από τους οποίους εξαρτάται η άνοδός του. Ο κόσμος όλος δεν είναι παρά μια τεράστια αρένα, όπου οι άνθρωποι παλεύουν μεταξύ τους, και όπου η ματαιοδοξία κυβερνά τα πάντα.(!)
> Ποια απόλαυση μπορεί να είναι αληθινή, όταν είναι πρόσκαιρη; Ποια γαλήνη μπορεί να υπάρξει εκεί, όπου ο φθόνος, η κακία και ο φόβος του θανάτου κυριεύουν τα πάντα; Μόνο όταν ο άνθρωπος αποτάξει αυτά τα εγκόσμια και στραφεί προς τον Θεό, βρίσκει την αληθινή και αιώνια ανάπαυση. **»**
> **«** Ας είναι λοιπόν η καθημερινή μας τροφή η ανάγνωση των θείων γραφών και η προσευχή. Ας μιλάμε στον Θεό, ας αφήνουμε τον Θεό να μας μιλάει Εκείνος. Εκείνος μας διδάσκει τις εντολές Του, Εκείνος ανορθώνει τα βήματά μας. Και καθώς Εκείνος μας χάρισε την αιώνια ζωή, ας ζούμε από τώρα μετέχοντος αυτού του θείου φεγγοβολήματος.
> Τίποτα δεν μπορεί να ταράξει εκείνον που έχει γεμίσει την ψυχή του με τη μεγαλοπρέπεια της άνωθεν χάρης. Ας περνάμε τις ημέρες μας με ειρήνη και αγνότητα, και καθώς η νύχτα πέφτει, ας διατηρούμε την καρδιά μας φωτισμένη από την προσευχή. Ας μην αφήσουμε καμία σκιά να επισκιάσει τη νέα ζωή που μας δόθηκε.
> Όταν δε φθάσει η ευλογημένη εκείνη ημέρα που θα αφήσουμε αυτά τα φθαρτά, ας πορευτούμε προς τον Κύριο με χαρά, έτοιμοι να λάβουμε την αιώνια ανταπόδοση της πίστης μας. Αντίο, πολυαγαπημένε μου Δονάτε, και μείνε σταθερός σε αυτά που σου γράφω. **»**
***
Η επιστολή αυτή «Προς Δονάτον» (Ad Donatum) του Αγίου Κυπριανού Καρχηδόνος, περιλαμβάνεται στα επίσημα πατρολογικά κείμενα της Λατινικής Εκκλησίας. Συγκεκριμένα, δημοσιεύεται στην κλασική συλλογή έργων των Λατίνων Πατέρων: Patrologia Latina (PL) του J.P. Migne, στον Τόμο 4 (IV), στήλες 191–212.
Σύγχρονες κριτικές εκδόσεις περιλαμβάνονται επίσης στη σειρά Corpus Christianorum, Series Latina (CCSL), στον τόμο CCSL 3Α.
—
Αποτέλεσμα ερεύνης και συνθέσεως με την βοήθεια AI (Τεχνητής Νοημοσύνης).
Παράβαλε και:
Του Οσίου Πατρός ημών Γρηγορίου του Θεολόγου – λόγος ΚΔ’, εις τον Άγιον Ιερομάρτυρα Κυπριανόν.
