Σύμφωνα με το έργο «Περί Ουρανίου Ιεραρχίας» (Κεφάλαια ΣΤ΄ και Ζ΄) του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτου, τα εννέα αγγελικά τάγματα κατατάσσονται σε τρεις τριάδες (ιεραρχίες). Ακολουθεί το χαρακτηριστικό απόσπασμα που αναφέρεται στην ονομασία και τη διάκρισή τους, τόσο στο πρωτότυπο κείμενο όσο και σε νεοελληνική απόδοση.
> «Φημὶ οὖν ἡμεῖς κατὰ τὴν θείαν ἀναλογίαν τὰς οὐρανίας οὐσίας τρεῖς εἶναι τριάδας, καὶ πρῶτον μὲν ἐν τῇ πρώτη διακοσμήσει τὰς περὶ τὸν Θεὸν ἀμέσως ἱδρυμένας… τὰς γὰρ ἁγιωτάτας Θρόνους, καὶ τὰς πολυόμματος Χερουβὶμ καὶ τὰς ἐξ ἑξαπτερύγων Σεραφὶμ ἐκ τῆς ὁμοτιμίας μιᾶς τε καὶ τῆς αὐτῆς διακοσμήσεως ἀφορίζομεν…
> Ἡ δὲ δευτέρα διακόσμησις ἔχει τὰς Κυριότητας, τάς τε Δυνάμεις καὶ τὰς Ἐξουσίας… Ἡ δὲ τρίτη καὶ τελευταία τῶν οὐρανίων ἱεραρχιῶν διακόσμησις προκαθίσταται τῶν τε Ἀρχών, καὶ Ἀρχαγγέλων, καὶ Ἀγγέλων.»
—
> «Λέμε λοιπόν εμείς, σύμφωνα με τη θεία αναλογία, ότι οι ουράνιες ουσίες είναι τρεις τριάδες. Στην πρώτη τριάδα βρίσκονται εκείνες που είναι εγκατεστημένες πλησιέστερα προς τον Θεό… Δηλαδή, τους αγιότατους Θρόνους, τα πολυόμματα Χερούβειμ και τα εξαπτέρυγα Σεραφείμ, τα οποία τα κατατάσσουμε στην ίδια και μοναδική πρώτη τάξη λόγω της ισοτιμίας τους.
> Η δεύτερη τριάδα περιλαμβάνει τις Κυριότητες, τις Δυνάμεις και τις Εξουσίες… Η δε τρίτη και τελευταία τριάδα της ουράνιας ιεραρχίας περιλαμβάνει τις Αρχές, τους Αρχαγγέλους και τους Αγγέλους.»
—
Στο έργο «Περί Ουρανίου Ιεραρχίας» του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτου, η περιγραφή των ενεργειών και των αποστολών των αγγελικών ταγμάτων δεν δίνεται με ξεχωριστούς «καταλόγους καθηκόντων» για το καθένα ξεχωριστά, αλλά περιγράφεται ενιαία μέσα από τη θεολογική έννοια της «μεθέξεως» (της συμμετοχής δηλαδή στο θείο φως) και της ροής της χάριτος από τα ανώτερα τάγματα προς τα κατώτερα. Ο Άγιος Διονύσιος περιγράφει πώς κάθε τάγμα λαμβάνει το φως και το μεταδίδει. Ακολουθούν τα βασικά αποσπασματα από το πρωτότυπο κείμενο που αποτυπώνουν αυτή τη λειτουργία ανά ιεραρχία:
Α΄ Τριάδα: Η Ανώτατη Ιεραρχία (Πλησιέστερα στον Θεό)
Αυτά τα Αγια τάγματα δέχονται το θεϊκό φως απευθείας από τον Θεό και το μεταδίδουν στις κατώτερες τάξεις.
1. Σεραφείμ. Το όνομά τους σημαίνει «οι φλογεροί» ή «αυτοί που καίνε». Η αποστολή τους είναι να βρίσκονται σε αδιάκοπη και άμεση επαφέ με τον Θεό, τροφοδοτούμενοι από την υπέρτατη θεία αγάπη. Με τη φλογερή τους φύση, εξαγνίζουν, φωτίζουν και ανεβάζουν τα κατώτερα τάγματα προς το θείο μεγαλείο.
2. Χερούβειμ. Το όνομά τους σημαίνει «πλήθος γνώσης» ή «σοφία». Η αποστολή τους είναι να καθρεφτίζουν τη σοφία και τη γνώση του Θεού. Διαθέτουν βαθιά κατανόηση των θείων μυστηρίων και μεταδίδουν το φως της γνώσης και της αλήθειας στα επόμενα τάγματα.
3. Θρόνοι. Ονομάζονται έτσι διότι αποτελούν τους «έμψυχους θρόνους» επί των οποίων αναπαύεται πνευματικά ο Θεός (θεοφόροι). Η αποστολή τους είναι να είναι απολύτως δεκτικοί στη θεία δικαιοσύνη και κρίση, έτοιμοι να υποδεχθούν το θείο θέλημα και να το στηρίξουν.
—
Β΄ Τριάδα: Η Μεσαία Ιεραρχία
Αυτά τα τάγματα διαχειρίζονται την παγκόσμια τάξη και τη διακυβέρνηση του σύμπαντος κόσμου.
4. Κυριότητες. Απαλλαγμένες από κάθε δουλεία ή κατώτερο πάθος, οι Κυριότητες εκπροσωπούν την ελεύθερη και υπέρτατη κυριαρχία. Η αποστολή τους είναι να καθοδηγούν τους επίγειους άρχοντες και ηγέτες στη δικαιοσύνη και να διαφεντεύουν τις κατώτερες αγγελικές δυνάμεις.
5. Δυνάμεις. Συνδέονται με την εκτέλεση των θείων θαυμάτων. Η αποστολή τους είναι να μεταφέρουν τεράστια πνευματική ισχύ και δύναμη από τον Θεό στους ανθρώπους, βοηθώντας τους να υπερνικούν τις δυσκολίες και ενισχύοντας τους αγώνες για το καλό.
6. Εξουσίες. Η αποστολή τους είναι να τιθασεύουν και να απομακρύνουν τις σκοτεινές δυνάμεις και τα πνεύματα του κακού, προστατεύοντας την τάξη στο σύμπαν και εμποδίζοντας το κακό να υπερισχύσει ολοκληρωτικά.
—
Γ΄ Τριάδα: Η Κατώτερη Ιεραρχία (Εγγύτερα στον άνθρωπο)
Αυτά τα τάγματα βρίσκονται σε πιο άμεση επαφή με τον υλικό κόσμο και την ανθρώπινη ανθρωπότητα.
7. Αρχές. Είναι οι προστάτες και κυβερνήτες των εθνών, των λαών και των μεγάλων θεσμών της γης. Η αποστολή τους είναι να εμπνέουν στους ανθρώπινους ηγέτες την τάξη, την ειρήνη και την ευημερία.
8. Αρχάγγελοι. Είναι οι εξαγγελτές των σπουδαιότερων θείων μηνυμάτων προς την ανθρωπότητα (όπως ο Αρχάγγελος Γαβριήλ στον Ευαγγελισμό). Η αποστολή τους είναι να καθοδηγούν και να αναγγέλλουν τα μεγάλα σωτηριώδη γεγονότα του Θεού.
9. Άγγελοι. Είναι το κατ’ εξοχήν λειτουργικό τάγμα που βρίσκεται πιο κοντά στον καθημερινό άνθρωπο. Η αποστολή τους είναι να είναι οι προσωπικοί φύλακες των ανθρώπων (ο «Φύλακας Άγγελος» καθενός), να καθοδηγούν τα βήματά μας στο καλό, να μας προστατεύουν από κινδύνους και να μεταφέρουν τις προσευχές μας στον Θεό.
—
1. Η Πρώτη Τριάδα (Σεραφείμ, Χερούβειμ, Θρόνοι)
> «Τὰς μὲν οὖν ἁγιωτάτας τῶν οὐρανίων οὐσιῶν προσηγορίας… δηλοῖ τὸ μὲν Σεραφὶμ ὡς πυροειδές, τὸ δὲ Χερουβὶμ ὡς πληθὺς γνώσεως ἢ χύσις σοφίας, οἱ δὲ Θρόνοι τὴν ὑπερκοσμίως ἱδρυμένην ἐπὶ παντὶ θείῳ τεύχει διάθεσιν.»
—
2. Η Δεύτερη Τριάδα (Κυριότητες, Δυνάμεις, Εξουσίες)
> «Ἡ δὲ δευτέρα τῶν οὐρανίων διακοσμήσεων ὀνομασία… τὰς μὲν Κυριότητας δηλοῖ τὴν ἀδούλωτον… ἀρχὴν καὶ τὴν πρὸς τὸ θεῖον ἄρχον ἀπαρέγκλιστον… αἱ δὲ Δυνάμεις τὴν ἀνδρείαν καὶ ἀκατάβλητον… ἰσχὺν ἐπὶ πάσαις ταῖς θείας ἐνεργείαις… αἱ δὲ Ἐξουσίες… τὴν ἰσότιμον τῇ θείᾳ κυριότητι… καὶ τάξιν πνευματικὴν καὶ ἀκαταγώνιστον.»
—
3. Η Τρίτη Τριάδα (Αρχές, Αρχάγγελοι, Άγγελοι)
> «Τὴν δὲ τελευταίαν τῶν οὐρανίων ἱεραρχιῶν διακόσμησιν αἱ τῶν Ἀρχῶν ἱεραὶ προκαθηγοῦνται… μετὰ ταύτας δὲ αἱ τῶν Ἀρχαγγέλων τάξεις, καὶ τελευταῖαι αἱ τῶν Ἀγγέλων… αἱ μὲν Ἀρχαὶ τὴν ἄρχουσαν καὶ ἡγεμονικὴν τάξιν… οἱ δ᾽ Ἀρχάγγελοι τῇ τῶν ἀγγελιῶν ἱερᾷ τάξει συνοδεύοντες… οἱ δ᾽ Ἄγγελοι τὴν τελευταίαν τῶν οὐρανίων ἱεραρχιῶν τάξιν ἐπέχουσιν, ἐγγυτάτω τῶν ἀνθρωπίνων γινομένων.»
Βιβλιογραφία:
Patrologia Graeca (Ελληνική Πατρολογία του J.-P. Migne): Τα κείμενα περιλαμβάνονται στον Τόμο 3, (και τμήμα του Τόμου 4), μαζί με τα αρχαία σχόλια του Αγίου Μαξίμου του Ομολογητού και του Γεωργίου Παχυμέρη.
Παράβαλε και:
03 Οκτωβρίου, μνήμη του Αγίου Διονυσίου του αρεοπαγίτου: Συναξάριον, Υμνολογική εκλογή, Ασματική ακολουθία.
