Του αγίου Εφραίμ
Αδελφέ, οι παλιοί όλοι πρόσφεραν ως θυσία στον Κύριο μοσχάρια, κριάρια και αρνιά, εμείς όμως του προσφέραμε το ίδιο μας το σώμα με τη χάρη του αγίου Πνεύματος. Ποτέ πια λοιπόν να μην το κηλιδώσουμε και να μην το λερώσουμε με ό,τι απαγορεύεται, για να μην καταδικαστούμε σε θάνατο ως ιερόσυλοι, αλλά ας το διατηρήσουμε άγιο και άθικτο.
Για τη διατήρηση της αγιοσύνης,1 σε όσους έχουν νου άγρυπνο, αρκεί η μνήμη του Θεού, της οποίας οι ακτίνες φωτίζουν την καρδιά. Όσοι όμως είναι ακόμη αδύνατοι, πέρα από τη μνήμη αυτή, έχουν ανάγκη και από κάποια παραδείγματα, για να κατορθώσουν αυτή την αρετή. Ας πάρουμε λοιπόν ως παράδειγμα εκείνους τους κοσμικούς που ανδραγαθούν στους πολέμους, των οποίων τις μορφές ζωγραφίζουν σε τοιχογραφίες και πίνακες, όπου απεικονίζουν τον πόλεμο με κάθε λεπτομέρεια: άλλους τους παρουσιάζουν να φεύγουν, άλλους να τους καταδιώκουν˙ αυτούς να ρίχνουν βέλη ή να πληγώνουν και να θερίζουν τους αντιπάλους σαν τα στάχυα, και εκείνους να πέφτουν αξιολύπητα και να ψυχορραγούν άδοξα. Πολλοί επίσης ζωγραφίζουν και τα μαρτύρια των αγίων στις εκκλησίες, για να παρακινούνται οι απρόθυμοι και για να θυμόμαστε αυτούς που αγωνίστηκαν και θριάμβευσαν εναντίον των εχθρών.
Επειδή λοιπόν και η δική μας ζωή2 πρόκειται να ζωγραφιστεί με κάθε λεπτομέρεια και να αναρτηθεί ψηλά, για να τη δουν όλοι οι ουράνιοι και οι επίγειοι και οι καταχθόνιοι την ημέρα της κρίσεως, ας αγωνιστούμε να κατορθώσουμε την αρετή, ώστε αυτή η ζωγραφιά να μη συμπεριλάβει τίποτε αισχρό ή αξιοκατηγόρητο για εμάς. Γιατί, όπως λέει, δεν υπάρχει τίποτε κρυφό που δεν θα μαθευτεί3 κτλ. Είναι λοιπόν στ’ αλήθεια4 πάρα πολύ αισχρό να αντικρίσει κανείς σε ζωγραφιά έναν άντρα να ασχημονεί με γυναίκα, και μάλιστα αυτόν που φορά το μοναχικό σχήμα. Αν πάλι η ζωγραφιά δείχνει άντρα με άντρα – όπως λέει ο απόστολος: «αρσενικοί ασχημονούν με αρσενικούς»5 – ποιός θα μπορέσει να την κοιτάξει; Ακόμη και το θέαμα είναι πραγματικά αποκρουστικό και μισητό. Αν λοιπόν δεν θέλουμε να μας δει όλη η κτίση σε τέτοια ατιμία και αισχρότητα, ας το σκεφτόμαστε αυτό κάθε φορά που μας πολεμούν αισχροί λογισμοί, και σίγουρα θα ντραπούμε, θα συγκρατηθούμε και θα νικήσουμε το πάθος με τη βοήθεια της θείας χάρης.
Έτσι λοιπόν πρέπει να φυλάγουμε το σώμα μας από την αμαρτία, για να μη φανούμε ψεύτες στον Δημιουργό. Γιατί προσφέραμε τον εαυτό μας δώρο στον Κύριο και δεν έχουμε πια εξουσία στο σώμα μας. Είτε δυσκολία συναντούμε, είτε πόλεμο, δεν μπορούμε πια να πάρουμε το δώρο και να το χρησιμοποιήσουμε κατά το θέλημά μας.
Όταν κάποιος κάνει τάμα στον Θεό και του προσφέρει ένα δώρο, το οποίο μέσω του ιερέα το αφιερώνει στον ναό, δεν έχει πλέον δικαίωμα να πάρει πίσω αυτό που πρόσφερε, ακόμη και αν τυχόν αλλάξει γνώμη. Αν μάλιστα επιχειρήσει να το πάρει κρυφά και τον πιάσουν, δεν θα αθωωθεί με τη δικαιολογία ότι πήρε δικό του πράγμα, αλλά θα τιμωρηθεί ως ιερόσυλος. Έτσι και αυτοί που αφιέρωσαν τον εαυτό τους στον Θεό δεν εξουσιάζουν πια το σώμα τους.
Αν όμως η επιθυμία επιμένει να μας ενοχλεί, ας σκύψουμε σε κάποιον τάφο και ας δούμε τα μυστήρια της ανθρώπινης φύσης: τους σκελετούς, τα κρανία γυμνωμένα από τις σάρκες και τα υπόλοιπα κόκκαλα. Βλέποντάς τα, να νομίσουμε ότι σε αυτά βλέπουμε τον εαυτό μας και να σκεφτούμε: «Πού είναι τα όμορφα τωρινά νιάτα και το ροδαλό πρόσωπο και γενικά η ωραιότητα;» με τη σκέψη αυτή θα σβήσει η πύρωση της σάρκας.
Είναι όμως δυνατό και με άλλους λογισμούς να πολεμήσουμε και να νικήσουμε το πάθος, με τη βοήθεια του Θεού. Ο εχθρός, για παράδειγμα, πολεμά συνεχώς με την πύρωση τον αδελφό και του βάζει κάτι τέτοιους λογισμούς: «Μέχρι πότε θα υποφέρεις τον κόπο και την ενόχληση του πάθους; Κάνε μια φορά αυτό που επιθυμείς, να πάψει πια ο πόλεμος, και πάλι μετανοείς. Γιατί το πράγμα δεν είναι τίποτε˙ λίγη ώρα διαρκεί και πάει, πέρασε. Ο Θεός είναι φιλάνθρωπος και πονετικός, και θα σε δεχτεί πάλι, όταν μετανοήσεις». Ο αδελφός τότε θα τον ανατρέψει με τον ακόλουθο αντίλογο:
«Εχθρέ του ανθρώπινου γένους και πολέμιε της σωτηρίας μας! Μου βάζεις λογισμό, μέχρι πότε θα υπομένω τον κόπο; Και εγώ σου λέω: ώσπου να δει ο Κύριος την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου και να συγχωρήσει όλες τις αμαρτίες μου,6 ελευθερώνοντάς με, όπως τη χήρα,7 από εσένα, τον αντίδικό μου. Δεν ξέρεις, διάβολε, ότι αν ένα θηρίο συνηθίσει να τρώει σάρκες, στη συνέχεια γίνεται όλο και πιο άγριο; Πώς λοιπόν μου λες ότι, αν πραγματοποιήσω μια φορά την επιθυμία μου, θα πάψει πια η ενόχληση; Και ποιος μου υπόσχεται, αν μολύνω τη σάρκα μου, ότι θα βρω καιρό για μετάνοια και ότι δεν θα με πάρουν μαζί με όσους πράττουν την ανομία;8 Γιατί μια σκιά είναι η ζωή μας9 επάνω στη γη. Άλλωστε και το να πάρω ένα μαχαίρι και να σχίσω τον εαυτό μου, λίγη ώρα δεν διαρκεί; Ακριβώς γι’ αυτό λοιπόν δεν πρέπει να σε ακούσω, για να μη χάσω μέσα σε λίγη ώρα πλούτο αιώνιο και για να μη γίνω αιχμάλωτός σου, σκορπίζοντας σε μια στιγμή όσα μάζεψα με την εργασία των αρετών τόσα χρόνια και με τόσους κόπους».
«Λες επίσης ότι το πράγμα αυτό είναι μικρό; Άκουσε λοιπόν, εχθρέ και επίβουλε της ζωής μας, ποια τιμή περιμένει εκείνους που για χάρη της ευσέβειας θα νικήσουν αυτό το πάθος, το οποίο εσύ λες μικρό, και ποια τιμωρία έχει ετοιμαστεί για όσους νικηθούν από αυτό. Αυτό το πάθος δεν νίκησε ο σώφρων Ιωσήφ, και έτσι επαινείται και δοξάζεται στον ουρανό και στη γη από όλες τις γενιές, ενώ η ντροπή της Αιγύπτιας χλευάζεται ανάλογα, καθώς διαλαλείται σε όλο τον κόσμο,10 Επίσης, δεν εγκωμιάζεται από όλους μέχρι σήμερα και σε όλους τους αιώνες η ευλογημένη Σωσάννα, επειδή δεν υπέκυψε σε αυτή την επιθυμία, αλλά για την τήρηση της σωφροσύνης καταφρόνησε ακόμη και τον θάνατο,11 ενώ οι πρεσβύτεροι και κριτές, οι οποίοι θεωρούνταν ότι κυβερνούν τον λαό, επειδή νικήθηκαν από αυτό το πάθος, πέθαναν με λιθοβολισμό12 και άφησαν κακό όνομα για τον εαυτό τους στις επόμενες γενιές;».
«Φύγε λοιπόν από εμένα, εσύ που έχεις την ανομία για έργο σου και πολεμάς τις ψυχές. Ο Κύριος ο Θεός, που έδωσε στους ανθρώπους το άγιό του Πνεύμα,13 αυτός να σε επιτιμήσει και να εξουδετερώσει τα τεχνάσματα και τις ενέδρες σου˙ γιατί ενεδρεύεις σαν λιοντάρι, για να καταπιείς την ψυχή μου. Ό,τι παρουσιάζεις για γλυκό είναι πικρό, και ο δικός σου ίσιος δρόμος είναι λάκκος που οδηγεί στην απώλεια, ενώ τα δώρα σου είναι γεμάτα καταστροφή και θάνατο. Μου ψιθυρίζεις να αρνηθώ την τόση χάρη που πήρα από τον Κύριό μου και να λυπήσω το άγιο Πνεύμα, με το οποίο σφραγίστηκα για την ημέρα της απολύτρωσης,14 και να κάνω τα μέλη του Χριστού μέλη πόρνης,15 και να χάσω τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο,16 και να στερηθώ την ατέλειωτη χαρά και δόξα του Κυρίου μου, και να κληρονομήσω μαζί μ’ εσένα την άσβεστη φωτιά και το ακοίμητο σκουλήκι και τις άλλες αιώνιες τιμωρίες, οι οποίες ετοιμάστηκαν από τον Θεό για εσένα και τους αγγέλους σου.17
Αυτά μου ψιθυρίζεις να κάνω και να πάθω μέσα σε λίγη ώρα, και μου λες ότι το πράγμα δεν είναι τίποτε;»
«Ξέρω ότι αν σε ακούσω, εσύ βέβαια θα πας στον πατέρα σου τον σατανά με την καλή είδηση της απώλειάς μου, όλος χαρά για την πτώση μου, εγώ όμως θα ντροπιαστώ μπροστά στον ουράνιο Πατέρα μου. Αλλά δεν θα σε ακούσω, διάβολε. Μου είναι προτιμότερο να με ενοχλείς εσύ σαν σκύλος, παρά να γελάσεις σε βάρος μου με τέτοιον τρόπο. Ο Κύριος είναι η στέρεη βάση μου, το καταφύγιό μου και αυτός που φροντίζει για τη σωτηρία μου18˙ ο Κύριος είναι ο υπερασπιστής της ζωής μου19 και σε αυτόν θα ελπίσω και θα σωθώ από τις παγίδες σου».
Επιπλέον αγαπητέ, χρησιμοποίησε εναντίον του τον φόβο της γέεννας και τη δριμύτητα των τιμωριών, και έτσι με τον φόβο της φωτιάς εκείνης θα μαραθεί η φωτιά μέσα σου.
Αν θέλεις, θα σου φέρω και ένα μικρό παράδειγμα της τιμωρίας στη γέεννα, ώστε από αυτό το μικρό να στοχαστείς ανάλογα την ατέλειωτη και ανυπόφορη εκείνη οδύνη. Δεν μπήκες ποτέ σε λουτρό και δεν είδες εκεί ανθρώπους παραλυμένους από την πολλή ζέστη να ρίχνονται στο δροσερό νερό; Σε εκείνη όμως τη φλόγα που πρόκειται να δεχτεί τους αμαρτωλούς ούτε δεξαμενή με νερό βρίσκεται κοντά, ούτε πόρτα υπάρχει, ούτε έξοδος, ούτε φως,20 ούτε άνεμος να δροσίζει. Ούτε αν φωνάξει κάποιος δυνατά, καθώς θα καίγεται, θα βρεθεί κανείς να τον βοηθήσει ή να τον παρηγορήσει, γιατί στη Γραφή λέει: «Στην κρίση δεν θα υπάρχει έλεος για εκείνον που δεν έδειξε ευσπλαχνία».21 Δεν είδες και το ίδιο το καμίνι που καίει από κάτω από το λουτρό, πόσο φόβο προξενεί σε εκείνον που μόνο θα πλησιάσει; Στη γέεννα όμως αντί για ξύλα καίγονται οι ασεβείς με θεϊκή φωτιά, και οι αμαρτίες τους φουντώνουν ακόμη περισσότερο εκείνη τη φλόγα και κάνουν αφόρητη την τιμωρία τους. Γιατί λέει στη Γραφή:
«Οργή και θυμός και θλίψη και στενοχώρια περιμένει κάθε άνθρωπο που κάνει το κακό και αμαρτάνει».22
Αυτά λοιπόν συλλογίσου, αδελφέ, και η επιθυμία της ηδονής θα διαλυθεί από τον νου σου όπως λιώνει το κερί μπροστά στη φωτιά. Να φυλάγεις όμως και τα μάτια σου και να τα γυρίζεις αλλού, για να μη δεις τα μάταια,23 γιατί είναι φοβερός προδότης το μάτι που στρέφεται εδώ και εκεί. Με τις άλλες αισθήσεις ο νους πολεμιέται προσωρινά, και όταν η αιτία φύγει ή συμβεί κάτι αντίθετο, φεύγει μαζί και διώχνεται και ο σχετικός πόλεμος. Ο πόλεμος όμως διαμέσου των ματιών είναι φοβερός και όταν είναι παρούσα η αιτία και όταν φύγει˙ ή μάλλον, όταν απουσιάζει η αιτία περισσότερο βασανίζει την ψυχή, ανάβοντας την επιθυμία, παρά όταν είναι παρούσα.
Να τι θέλω να πω: Άκουσε, για παράδειγμα, κάποιος μια ευχάριστη μελωδία από μουσικούς και προσπέρασε˙ άκουσε έπειτα άλλους να μοιρολογούν και να οδύρονται, και ο θρήνος εξουδετέρωσε την ευχάριστη μελωδία των μουσικών. Παρόμοια, γεύτηκε μέλι και έπειτα κάτι πικρό˙ και η γλυκύτητα του μελιού σβήστηκε από την πικράδα που ακολούθησε. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με την όσφρηση˙ μύρισε κάποιος μια ευωδία και στη συνέχεια δυσωδία, και η αηδία της δυσωδίας έδιωξε την ευχάριστη αίσθηση της ευωδίας. Το ίδιο και με την αφή˙ άγγιξε κάποιος νερό κρύο και μετά άγγιξε και βραστό, και η θερμότητα του ζεστού μετρίασε την προηγούμενη αίσθηση του κρύου. Ο πόλεμος όμως διαμέσου του ματιού που στρέφεται εδώ και εκεί, φλογίζει τον νου με την επιθυμία είτε είναι παρούσα η αιτία είτε απουσιάζει. Και όχι μόνο αυτό, αλλά προξενεί και φαντασίες στην καρδιά με αισχρά όνειρα. Γιατί οι δαίμονες, βρίσκοντας είσοδος μέσω του λογισμού, ζωγραφίζουν τον πειρασμό στη διάνοια και απασχολούν έτσι τον νου, ρίχνοντάς τον στην ηδυπάθεια. Γι’ αυτό
λέει στη Γραφή: «Η περιπλάνηση σε επιθυμίες διαφθείρει τον άκακο νου».24 Γιατί με την ήττα των ματιών αρχίζει η αμαρτία, στην οποία σίγουρα θα κατρακυλήσει σιγά σιγά ο νους, αν δεν συνέλθει γρήγορα, καθώς και ο Κύριος διαβεβαίωσε: «Όποιος βλέπει μια γυναίκα με πονηρή επιθυμία, έχει κιόλας διαπράξει μέσα του μοιχεία με αυτήν».25
Τη μοιχεία αυτή την ξεριζώνει το να έχουμε διαρκώς κάτω το βλέμμα και άνω την ψυχή. Σε τούτο βοηθά και η εγκράτεια˙ γιατί, λέει, εκείνος που κυριάρχησε στην κοιλιά του, κυριάρχησε και στο βλέμμα του. Να αποφεύγεις τα αισχρά λόγια, και έτσι θα αποφύγεις τους βρώμικους λογισμούς.
Του αββά Ησαΐα
Όταν βρίσκεσαι σε πόλη ή σε χωριό, τα μάτια σου να βλέπουν κάτω, για να μην ξεσηκώνεις έπειτα πολέμους εναντίον σου στο κελλί σου. Αν πάς για οποιαδήποτε σωματική σου ανάγκη, μη δείξεις καταφρόνηση, αλλά φέρε στον νου σου τον Θεό, γιατί σε βλέπει. Όταν πας να κοιμηθείς, να είσαι ζωσμένος με τη ζώνη σου. Ασκήσου να μη βάλεις τα χέρια σου μέσα από τα ρούχα σου, γιατί το σώμα έχει πολλά πάθη, τα οποία κινητοποιεί η καρδιά. Να μη δεχτείς ποτέ, όντας νέος, να κοιμηθείς με άλλον σε μια ψάθα, εκτός από τον αδελφό σου ή τον αββά σου, και αυτό πάλι με φόβο και όχι με καταφρόνηση. Μην αφήσεις αφύλαχτα τα μάτια σου καθώς φοράς τα ρούχα σου, ούτε να φορέσεις καλό ρούχο όσο είσαι νέος, μέχρι να γίνεις ώριμος άντρας˙ αυτό είναι θεραπεία για σένα. Μην κατοικήσεις σε τόπο όπου αμάρτησες στον Θεό. Φυλάξου να μην αιχμαλωτιστείς από τις αμαρτίες που έκανες, για να μην ανανεωθούν μέσα σου.
Φύλαξε τα μάτια σου, και τότε η καρδιά σου δεν θα δει πονηρά. Αυτός που κοιτάζει κάποια με ηδονή, διαπράττει μοιχεία.26 Αν το κάλλος κάποιου σώματος ελκύει την καρδιά σου, θυμήσου τη δυσωδία του και θα βρεις ανάπαυση. Αν η ηδονή των γυναικών σου είναι πολύ επιθυμητή, θυμήσου τις πεθαμένες, που πήγαν, και θα βρεις ανάπαυση. Πρόσεχε καλά τον εαυτό σου ώστε, όπως εγκρατεύεσαι από την πορνεία, έτσι να εγκρατεύεσαι και από τις επιθυμίες των ματιών, της ακοής, της γλώσσας και της αφής, και τα μάτια σου να είναι πάντοτε στραμμένα στον εαυτό σου και στο εργόχειρό σου. Να μην κοιτάξεις άνθρωπο, εκτός αν κρίνεις ότι υπάρχει εύλογη ανάγκη. Όμορφη γυναίκα μάλιστα ή άντρα διόλου να μην κοιτάξεις χωρίς ανάγκη. Μην επιτρέπεις στα αυτιά σου να ακούν ανώφελες ομιλίες, και το στόμα σου να σωπαίνει και να μη μιλά καθόλου, αν δεν υπάρχει ανάγκη.
Του αββά Κασσιανού.
Τα άλλα πάθη μάχονται μόνο μέσα στην ψυχή, ενώ ο πόλεμος της πορνείας είναι διπλός, γίνεται στην ψυχή και στο σώμα. Γι’ αυτό και την πάλη μας εναντίον του πρέπει να την κάνουμε διπλή. Δεν φτάνει δηλαδή μόνο η σωματική νηστεία για την απόκτηση της τέλειας σωφροσύνης και της αληθινής αγνότητας, αν δεν ακολουθήσει και συντριβή της καρδιάς και θερμή προσευχή στον Θεό και συχνή μελέτη των Γραφών και κόπος και εργόχειρο, τα οποία μπορούν να περιορίζουν τις άτακτες ορμές της ψυχής και να τη συνεφέρνουν από τις αισχρές φαντασίες. Πριν από όλα όμως βοηθά η ταπείνωση της ψυχής, χωρίς την οποία ούτε την πορνεία ούτε τα άλλα πάθη θα μπορέσει κανείς με κάθε προσοχή την καρδιά του από βρώμικους λογισμούς˙ γιατί από την καρδιά προέρχονται, όπως είπε ο Κύριος, οι κακοί λογισμοί, οι φόνοι, οι μοιχείες, οι πορνείες και όλα τα άλλα.27 Άλλωστε και η νηστεία δεν μας έχει οριστεί μόνο για κακουχία του σώματος, αλλά και για την επαγρύπνηση του νου, για να μη θολωθεί δηλαδή αυτός από τα πολλά φαγητά και δεν μπορεί πια να επιτηρεί τους λογισμούς.
Πρέπει επομένως να μην αφιερώνουμε όλη μας τη φροντίδα μόνο στη σωματική νηστεία αλλά και στην προσοχή των λογισμών και στην πνευματική μελέτη, χωρίς τις οποίες είναι αδύνατο να ανεβούμε στο ύψος της αληθινής αγνότητας. Ας φροντίζουμε λοιπόν να καθαρίζουμε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, για να γίνει καθαρό και το έξω.28 Γιατί ο γιατρός των ψυχών, γνωρίζοντας ότι η αρρώστια είναι κρυμμένη στα απόκρυφα της ψυχής, έβαλε το φάρμακο εκεί όπου ήξερε ότι υπάρχουν οι αιτίες της αρρώστιας, με το να πει: «Όποιος βλέπει μια γυναίκα με πονηρή επιθυμία, έχει κιόλας διαπράξει μέσα του μοιχεία με αυτήν».29 Με τα λόγια αυτά δεν ήθελε τόσο να διορθώσει τα περίεργα και πορνικά μάτια, όσο την ψυχή που βρίσκεται μέσα, η οποία χρησιμοποιεί κακώς τα μάτια που ο Θεός έδωσε για καλό. Γι’ αυτόν τον λόγο και η σοφή παροιμία δεν λέει: «Να φρουρείς με κάθε προσοχή τα μάτια σου», αλλά λέει: «Να φρουρείς με κάθε προσοχή την καρδιά σου»˙30
έβαλε δηλαδή το γιατρικό της προσοχής σε εκείνη που μεταχειρίζεται τα μάτια όπως θέλει.
Η εμπροσθοφυλακή λοιπόν της κάθαρσής μας να είναι η εξής: όταν έρθει στον νου μας θύμηση γυναίκας, σταλμένη από τον κακούργο διάβολο, είτε μητέρας είτε αδελφής είτε άλλων ευλαβών γυναικών, να τη βγάλουμε γρήγορα από την καρδιά μας. Γιατί αν μείνουμε πολύ σε αυτή τη θύμηση, ο απατεώνας των ψυχών μέσω αυτών των προσώπων θα κυλήσει και θα γκρεμίσει τον νου σε αισχρές και βλαβερές σκέψεις. Έτσι και η εντολή που δόθηκε από τον Θεό στον πρωτόπλαστο προστάζει να συντρίβουμε το κεφάλι του φιδιού,31 δηλαδή τις πρώτες επιθυμίες των βλαβερών λογισμών, με τις οποίες επιχειρεί να συρθεί μέσα στις ψυχές μας˙ μην τυχόν, δεχόμενοι το κεφάλι, που είναι η προσβολή του λογισμού, δεχτούμε και το υπόλοιπο σώμα του φιδιού, δηλαδή τη συγκατάθεση στην ηδονή, και από αυτό πέσει στη συνέχεια ο νους στην αθέμιτη πράξη. Πρέπει λοιπόν, σύμφωνα με τον λόγο της Γραφής, «από το πρωί να σκοτώνουμε όλους τους αμαρτωλούς της γης».32
Δηλαδή, με το φως της γνώσεως να διακρίνουμε και να εξολοθρεύουμε τους αμαρτωλούς λογισμούς από τη γη, που είναι η καρδιά μας, σύμφωνα με τη διδασκαλία του Κυρίου.33 Και αυτό να το κάνουμε όσο οι πονηροί λογισμοί – τους οποίους η Γραφή αποκαλεί παιδιά της Βαβυλώνας34 – είναι νήπια˙ γιατί αν ανδρωθούν με τη δική μας συγκατάθεση, δεν θα νικηθούν χωρίς μεγάλο στεναγμό και κόπο.
Πρέπει ακόμη να γνωρίζουμε ότι στον πόλεμο αυτό βοηθά πολύ και η αγρυπνία. Όπως δηλαδή η αγνότητα και η προσοχή της ημέρας προετοιμάζουν την αγιοσύνη της νύχτας, έτσι και η σύμφωνη με το θέλημα του Θεού νυχτερινή αγρυπνία ανοίγει στην ψυχή τον δρόμο για την καθαρότητα της ημέρας.
Υποσημειώσεις.
1. Όπως φαίνεται από τη συνάφεια του κειμένου, η λέξη αυτή εδώ σημαίνει την καθαρότητα από σωματικούς λογισμούς. Πρβ. Β’ Κορ. 7,1: καθαρίσωμεν εαυτούς από παντός μολυσμού σαρκός και πνεύματος, επιτελούντες αγιωσύνην εν φόβω Θεού.
2. Στο κείμενο: και του ημετέρου βίου (Εφραίμ, έργα Β’. επιστολή προς Ιωάννην μονάζοντα, σ’. 411).
3. Πρβ. Ματθ. 10,26
4. Στο κείμενο: αληθή. Διόρθωση: αληθώς (ό.π., σ’. 412).
5. Ρωμ. 1.27.
6. Πρβ. Ψαλμ. 24, 18.
7. Πρβ. Λουκ. 18,2-5.
8. Πρβ. Ψαλμ. 27,3
9. Πρβ. Ιώβ 8,9.
10. Γεν. 39, 7-12
11. Δαν. Σωσάννα 23
12. Δαν. Σωσάννα 62
13. Πρβ. Α’ Θεσ’. 4,8
14. Εφ. 4, 30
15. Α’ Κορ. 6, 15
16. Εβρ. 12, 14
17. Ματθ. 25, 41
18. Πρβ. Ψαλμ. 17,3˙ 88,27
19. Ψαλμ. 26,1
20. Κατά τους πατέρες η αιώνια φωτιά θα είναι σκοτεινή. Βλ. Μ. Βασιλείου, εις την εξαήμερον 6,3 29,121 του ιδίου, εις τον κη’ Ψαλμόν 6 29, 297. Πρβ. Ιω. Χρυσοστόμου: «εκείνο το πυρ… ουδέ φωτιστικόν» (Εις Θεόδωρον εκπεσόντα Ι, 10, 47, 289 και την έκφραση της Κλίμακος: «πυρός σκοτεινού άβυσσον» (Λόγος Ζ’, 12). Άλλωστε η κόλαση ονομάζεται και γέεννα του πυρός και σκότος εξώτερον Ματθ. 18, 9. 8,12
21. Ιακ. 2, 13
22. Ρωμ. 2, 8-9.
23. Πρβ. Ψαλμ. 118,37.
24. Σ. Σολ. 4, 12.
25. Ματθ. 5, 28.
26. Πρβ. Ματθ. 5, 28.
27. Ματθ. 15, 19
28. Ματθ. 23,26
29. Ματθ. 5,28
30. Παροιμ. 4, 23
31. Γεν. 3, 15
32. Ψαλμ. 100,8
33. Ίσως εννοεί την παραβολή του σπορέως (Ματθ. 13, 18-23), όπου πράγματι η καρδιά παρομοιάζεται με τη γη που σπέρνεται.
34. Πρβ. Ψαλμ. 136, 8-9.
Από το βιβλίο: Ευεργετινός: “Ήτοι Συναγωγή των θεοφθόγγων ρημάτων και διδασκαλιών των θεοφόρων και αγίων πατέρων, από πάσης γραφής θεοπνεύστου συναθροισθείσα.”
Τόμος 2-ος. μετάφραση (Νεοελληνική απόδοση): Δ. Χρισταφακόπουλος
Εκδόσεις, Το Περιβόλι της Παναγίας, 2001
Η/Υ επιμέλεια Σοφίας Μερκούρη.
