(Απόσπασμα από τον «Βίο του Αγίου Κυρίλλου-Κωνσταντίνου», Κεφάλαιο XVI).
Η απολογία του Αγίου Κυρίλλου (Κωνσταντίνου του Φιλοσόφου) στη Βενετία εναντίον των «Τριγλωσσιτών» είναι ένα από τα πιο συγκλονιστικά κείμενα της βυζαντινής γραμματείας, καθώς υπερασπίζεται το δικαίωμα κάθε λαού να λατρεύει τον Θεό στη δική του γλώσσα. Το κείμενο διασώζεται στον «Βίο του Κωνσταντίνου» (Vita Constantini). Ακολουθούν τα κυριότερα αποσπάσματα σε ελεύθερη απόδοση στα νέα ελληνικά, βασισμένα στο πρωτότυπο πνεύμα:
Αυτή η «Απολογία της Βενετίας» αποτελεί το 16ο κεφάλαιο του «Βίου του Κωνσταντίνου» (Vita Constantini), ο οποίος γράφτηκε αρχικά στην Παλαιά Σλαβονική (καθώς το ελληνικό πρωτότυπο, αν υπήρξε, δεν διασώθηκε). Ακολουθεί η κατά λέξη (κατά το δυνατόν) απόδοση στα νέα ελληνικά των βασικών μερών της απολογίας, όπως παραδίδεται από τη σλαβονική παράδοση:
«Όταν ο Κωνσταντίνος έφτασε στη Βενετία, συγκεντρώθηκαν εναντίον του Λατίνοι επίσκοποι, ιερείς και μοναχοί, σαν κοράκια πάνω σε γεράκι, και πρόβαλαν την αίρεση των τριών γλωσσών, λέγοντας:
— Πες μας, άνθρωπε, πώς εσύ δημιούργησες τώρα βιβλία για τους Σλάβους και τους διδάσκεις, ενώ κανείς άλλος δεν το βρήκε αυτό πριν, ούτε οι Απόστολοι, ούτε ο Πάπας της Ρώμης, ούτε ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, ούτε ο Ιερώνυμος, ούτε ο Αυγουστίνος; Εμείς αναγνωρίζουμε μόνο τρεις γλώσσες με τις οποίες επιτρέπεται να δοξάζεται ο Θεός στα βιβλία: τα Εβραϊκά, τα Ελληνικά και τα Λατινικά.
Ο Φιλόσοφος τους απάντησε:
— Δεν στέλνει ο Θεός τη βροχή σε όλους εξίσου; Δεν ανατέλλει ο ήλιος για όλους; Δεν αναπνέουμε όλοι τον ίδιο αέρα; Πώς λοιπόν δεν ντρέπεστε να αναγνωρίζετε μόνο τρεις γλώσσες και να καταδικάζετε όλα τα άλλα έθνη και τις φυλές να είναι τυφλοί και κωφοί; Πείτε μου, νομίζετε ότι ο Θεός είναι ανίσχυρος και δεν μπορεί να το δώσει αυτό, ή μήπως είναι φθονερός και δεν το θέλει;»
«Εμείς γνωρίζουμε πολλά έθνη που κατέχουν γραφή και δοξάζουν τον Θεό το καθένα στη δική του γλώσσα: οι Αρμένιοι, οι Πέρσες, οι Αβασγοί, οι Ίβηρες, οι Σογδιανοί, οι Γότθοι, οι Αβάραι, οι Τούρκοι, οι Χάζαροι, οι Αραβες, οι Αιγύπτιοι, οι Σύροι και πολλοί άλλοι. Αν δεν θέλετε να πειστείτε από αυτά, ας σας κρίνουν οι Γραφές. Διότι λέει ο Δαυίδ: “Ψάλατε τω Κυρίω πάσα η γη, ψάλατε τω Κυρίω άσμα καινόν.” (Ψαλμός 95)
Και πάλι: “Αλαλάξατε τω Θεώ πάσα η γη, ψάλατε δή τω ονόματι αυτού.” (Ψαλμός 65)
Και: “Πάσα η γη προσκυνησάτωσάν σοι και ψαλάτωσάν σοι.” (Ψαλμός 65)
Και ο Ευαγγελιστής Ματθαίος λέει: “Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.” (Ματθ. 28, 19)
Και ο Μάρκος λέει: “Πορευθέντες εις τον κόσμον άπαντα κηρύξατε το ευαγγέλιον πάση τη κτίσει. Ο πιστεύσας και βαπτισθείς σωθήσεται, ο δε απιστήσας κατακριθήσεται.” (Μάρκ. 16, 15)»
Και ιδού (Το ισχυρότερο επιχείρημα):
«Ακούστε και τον Απόστολο Παύλο που λέει στην επιστολή προς Κορινθίους: “Εύχομαι όλοι σας να μιλάτε γλώσσες, αλλά προτιμώ να προφητεύετε… Γιατί αν προσεύχομαι σε γλώσσα άγνωστη, το πνεύμα μου προσεύχεται, αλλά ο νους μου μένει άκαρπος. Τι πρέπει λοιπόν να γίνει; Θα προσεύχομαι με το πνεύμα, αλλά θα προσεύχομαι και με τον νου…
Μέσα στην εκκλησία προτιμώ να πω πέντε λόγια με τον νου μου, για να κατηχήσω και άλλους, παρά μυριάδες λόγια σε άγνωστη γλώσσα… Πώς εσείς, λοιπόν, ω ανόητοι, διδάσκετε και επιβάλλετε νόμους που λένε ότι μόνο τρεις γλώσσες είναι άγιες, ενώ ο Απόστολος λέει: “Πάσα γλώσσα εξομολογήσηται ότι Κύριος Ιησούς Χριστός εις δόξαν Θεού Πατρός”;»
«Με αυτά τα λόγια και με πολλά άλλα ακόμη τους αποστόμωσε, και αφού τους άφησε ντροπιασμένους, έφυγε από κοντά τους.»
Παρατήρηση:
Το κείμενο αυτό θεωρείται το «Μανιφέστο του Πολιτισμικού Δημοκρατισμού». Ο Αγιος Κύριλλος δεν χρησιμοποίησε μόνο τη θεολογία, αλλά και τη λογική (το παράδειγμα της βροχής και του ήλιου) για να αποδομήσει τον ελιτισμό της εποχής.
Σημείωση:
Το πλήρες κείμενο βρίσκεται στα πρακτικά των συνεδρίων για την κυριλλομεθοδιανή παράδοση και σε εκδόσεις όπως το «Βυζάντιο και Σλάβοι» του Α.-Ε. Ταχιάου.
