Πρόκειται για ένα πανέμορφο σύνολο ύμνων από την περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής (συγκεκριμένα από την εβδομάδα της Σταυροπροσκυνήσεως), που εστιάζουν στη δύναμη του Σταυρού, τη νηστεία και το θείο Πάθος.
ΕΙΣ ΤΟΝ ΟΡΘΡΟΝ
Μετά τήν β’ Στιχολογίαν. Καθίσματα Ήχος πλ. β’ Ελπίς τού Κόσμου αγαθή
Τής εγκρατείας τον καιρόν, αγιάζων ο θείος, καί πανσεβάσμιος Σταυρός, εις προσκύνησιν κείται, προσέλθωμεν εν συνειδήσει καθαρά, αντλήσωμεν αγιασμόν καί φωτισμόν, καί φόβω εκβοήσωμεν. Σωτήρ ημών φιλάνθρωπε, δόξα τή ευσπλαγχνία σου.
Τώρα, στον καιρό της εγκρατείας (της Νηστείας), ο θείος και πάνσεπτος Σταυρός προτίθεται για προσκύνηση και μας αγιάζει. Ας προσέλθουμε με καθαρή συνείδηση, ας αντλήσουμε αγιασμό και φωτισμό, και με δέος ας ανακράξουμε: «Σωτήρα μας φιλάνθρωπε, δόξα στην ευσπλαχνία Σου».
Σταυροθεοτοκίον
Παρισταμένη τώ Σταυρώ, η απειρόγαμος Μήτηρ, τού εξ αυτής άνευ σποράς τεχθέντος, ανεβόησε. Ρομφαία τήν καρδίαν μου, διήλθεν ώ Υιέ, μή φέρουσα κρεμάμενον εν ξύλω σε Οράν, όν τρέμουσι τά σύμπαντα, ως Κτίστην καί Θεόν. Μακρόθυμε δόξα σοι.
Καθώς η Παναγία Μητέρα στεκόταν δίπλα στον Σταυρό Εκείνου που γέννησε χωρίς σπορά (ανθρώπινη παρέμβαση), φώναξε δυνατά: «Γιε μου, μια ρομφαία διαπέρασε την καρδιά μου, καθώς δεν αντέχω να Σε βλέπω κρεμασμένο στο ξύλο, Εσένα που μπροστά Σου τρέμουν τα πάντα ως Κτίστη και Θεό. Μακρόθυμε, δόξα σε Σένα».
Μετά τήν γ’ Στιχολογίαν. Καθίσματα Ήχος α’ Απεγνωσμένην
Λαμπροφορούντες ταίς αρεταίς προσέλθωμεν, τής εγκρατείας τό καθαρόν κτησάμενοι, καί Σταυρόν τόν τίμιον, βοώντες προσκυνήσωμεν. Αγίασον ημών σύν ταίς ψυχαίς, καί τά σώματα, αξίωσον ημάς, καί τού αχράντου Πάθους σου, ο μόνος Θεός απάντων, χαριζόμενος ημίν καί τά ελέη σου.
Ας προσέλθουμε φορώντας τη λαμπρή στολή των αρετών, έχοντας αποκτήσει την καθαρότητα της εγκρατείας, και ας προσκυνήσουμε τον τίμιο Σταυρό αναφωνώντας: «Θεέ, που είσαι ο μόνος Θεός όλων, αγίασε μαζί με τις ψυχές και τα σώματά μας, αξίωσέ μας να δούμε και το άχραντο Πάθος Σου, χαρίζοντάς μας το έλεός Σου».
Σταυροθεοτοκίον. Τόν τάφον σου
Ορώσά σε Χριστέ, η πανάμωμος Μήτηρ, νεκρόν επί Σταυρού, ηπλωμένον εβόα, Υιέ μου συνάναρχε, τώ Πατρί καί τώ Πνεύματι, τίς η άφατος οικονομία σου αύτη, δι’ ής έσωσας, τό τών αχράντων χειρών σου, Οικτίρμον πλαστούργημα;
Βλέποντάς Σε, Χριστέ, η πάναγνη Μητέρα Σου νεκρό πάνω στον Σταυρό και με τα χέρια απλωμένα, φώναζε δυνατά: “Γιε μου, Συ ο εξίσου άναρχος (αιώνιος) με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, ποιο είναι αυτό το ανείπωτο σχέδιο της Θείας Σου Πρόνοιας (οικονομίας), με το οποίο έσωσες, πολυεύσπλαχνε Κύριε, το δημιούργημα που έπλασαν τα ίδια Σου τα άχραντα χέρια;”
Κανών. Ωδή α’ Ήχος δ’ Ανοίξω τό στόμα μου
Τό Ξύλον τό άγιον, εν ώ Χριστός εξεπέτασε, παλάμας τροπούμενος, τάς εναντίας αρχάς, προσκυνήσωμεν, νηστεία φαιδρυνθέντες, εις δόξαν καί αίνεσιν, τού Παντοκράτορος.
Ας προσκυνήσουμε το άγιο Ξύλο, πάνω στο οποίο ο Χριστός άπλωσε τα χέρια Του νικώντας τις αντίπαλες δυνάμεις του σκότους· ας το κάνουμε με τη χαρά της νηστείας, προς δόξα και έπαινο του Παντοκράτορος.
Οράται προκείμενος, αγιασμόν παρεχόμενος, Σταυρός ο σωτήριος, τούτω προσέλθωμεν, καθαγνίσαντες, καί σώμα καί καρδίαν, καί απαρυσώμεθα, χάριν σωτήριον.
Να, μπροστά στα μάτια μας είναι και προβάλλεται ο σωτήριος Σταυρός, προσφέροντας αγιασμό. Ας τον πλησιάσουμε, αφού εξαγνίσουμε και το σώμα και την καρδιά μας, και ας αντλήσουμε από αυτόν τη σωτήρια χάρη.
Πυρί με καθάρισον, τών εντολών σου φιλάνθρωπε, καί σού τά σωτηρία, δίδου Παθήματα, νύν θεάσασθαι, καί πόθω προσκυνήσαι, Σταυρώ τειχιζόμενον, καί συντηρούμενον.
Φιλάνθρωπε Κύριε, καθάρισέ με με τη φωτιά των εντολών Σου και αξίωσέ με τώρα να αντικρίσω τα σωτήρια Πάθη Σου και να τα προσκυνήσω με πόθο, προστατευμένος και περιφρουρημένος από τη δύναμη του Σταυρού.
Σταυροθεοτοκίον.
Ανάρτησιν βλέπουσα, τήν εν Σταυρώ σου Φιλάνθρωπε, ωλόλυζε κράζουσα, η σέ κυήσασα. Πώς κατάκριτος, ο μέλλων πάντα κρίναι, οράται κρεμάμενος, δόξης ο Κύριος;
Βλέποντάς Σε, τον Φιλάνθρωπο, να είσαι κρεμασμένος στον Σταυρό, η Μητέρα Σου θρηνούσε γοερά φωνάζοντας: «Πώς είναι δυνατόν Εσύ, που πρόκειται να κρίνεις τα πάντα, να φαίνεσαι καταδικασμένος και κρεμασμένος, ο Κύριος της δόξης;»
Ωδή γ’ Τούς σούς υμνολόγους Θεοτόκε.
Νηστείας εν ύδατι καρδίας, ριφθέντες τό ξύλον τού Σταυρού, πιστώς περιπτυξώμεθα, εν ώ Χριστός σταυρούμενος, ύδωρ ημίν επήγασεν, ως ευεργέτης, αφέσεως.
Αφού ξεπλύναμε την καρδιά μας στα νερά της νηστείας, ας εναγκαλιστούμε με πίστη το ξύλο του Σταυρού, στο οποίο ο Χριστός σταυρώθηκε και μας ανάβλυσε, ως ευεργέτης, το νερό της άφεσης των αμαρτιών.
Σταυρού τώ ιστίω πτερωθέντες, τόν πλούτον σωτήριον ιδού, νηστείας εκμεσάσαντες, Μεσσία Ιησού ο Θεός, δι’ ού ημάς τού Πάθους σου πρός τόν λιμένα εγκαθόρμισον.
Έχοντας πάρει φτερά από το “πανί” του Σταυρού και έχοντας διανύσει το μέσον του σωτήριου πλούτου της νηστείας, Μεσσία Ιησού Θεέ, οδήγησέ μας μέσω αυτού (του Σταυρού) στο λιμάνι του Πάθους Σου.
¨ Ετύπου Μωσής σε εν τώ όρει, εθνών εις αναίρεσιν Σταυρέ, ημείς δέ εκτυπούμέν σε, καρδία καθορώντές σε, καί προσκυνούντες τρέπομεν, εχθρούς ασάρκους τή δυνάμει σου.
Ο Μωυσής σε προτύπωσε πάνω στο όρος για την εξόντωση των εχθρικών εθνών, Σταυρέ· εμείς όμως σε αποτυπώνουμε στις καρδιές μας και, βλέποντάς σε και προσκυνώντας σε, τρέπουμε σε φυγή τους ασώματους εχθρούς (δαίμονες) με τη δύναμή σου.
Σταυροθεοτοκίον.
Βουλήσει σου άνθρωπος εγένου, Θεός ών, καί πάντων Ποιητής, καί νύν Σταυρώ κρεμάμενον, σέ καθορώ Υιέ μου Χριστέ, η σέ τεκούσα έλεγε, καί τήν καρδίαν τιτρώσκομαι.
Με τη θέλησή Σου έγινες άνθρωπος, ενώ είσαι Θεός και Δημιουργός των πάντων· και τώρα σε βλέπω κρεμασμένο στον Σταυρό, Υιέ μου Χριστέ», έλεγε Εκείνη που Σε γέννησε, «και η καρδιά μου πληγώνεται».
Ωδή γ’ Ήχος πλ. β’ Κύριος ών πάντων
Κύριος ών πάντων, καί κτίστης Θεός, μέσον γής επί Σταυρού υψώθης, πρός σεαυτόν ανυψών, τήν πεσούσαν ανθρώπων ουσίαν, κακίστη τού εχθρού συμβουλία, όθεν σε πιστώς δοξάζομεν, τώ πάθει στερεούμενοι.
Αν και είσαι Κύριος των πάντων και Θεός δημιουργός, υψώθηκες πάνω στον Σταυρό στο κέντρο της γης, για να ανεβάσεις προς τον Εαυτό Σου την ανθρώπινη φύση που είχε πέσει από την κακιά συμβουλή του εχθρού. Γι’ αυτό Σε δοξάζουμε με πίστη, παίρνοντας δύναμη από το Πάθος Σου!
Καθάραντες αισθήσεις νηστείας φωτί, τού Σταυρού ταίς νοηταίς ακτίσι, πλουσιωτάτως πιστοί αυγασθώμεν, καί τούτον ευλαβώς, προκείμενον σήμερον ορώντες, χείλεσιν αγνοίς καί στόμασι, καί καρδία προσκυνήσωμεν.
Αφού καθαρίσουμε τις αισθήσεις μας με το φως της νηστείας, ας φωτιστούμε πλούσια, πιστοί, από τις νοητές ακτίνες του Σταυρού· και βλέποντάς τον σήμερα να προτίθεται ευλαβικά, ας τον προσκυνήσουμε με αγνά χείλη και καθαρή καρδιά.
Τόπον ού έστησαν οι πόδες Χριστού, προσκυνήσωμεν Σταυρόν τόν θείον, πέτρα Θεού εντολών, στηριχθήναι τούς πόδας αιτούντες, ψυχής ημών καί κατευθυνθήναι, ταύτης διαβήματα οδόν, εις ειρήνης θεία χάριτι.
Ας προσκυνήσουμε τον θείο Σταυρό, τον τόπο όπου στάθηκαν τα πόδια του Χριστού, ζητώντας να στηριχθούν τα πόδια της ψυχής μας πάνω στην πέτρα των εντολών του Θεού και να οδηγηθούν τα βήματά της στον δρόμο της ειρήνης, με τη θεία χάρη.
Θεοτοκίον.
Κόρης εξ ανάνδρου Χριστέ προήλθες, προσλαβόμενος εκ ταύτης σάρκα, έννουν καί έμψυχον, καί Σταυρώ σου εχθρόν αφανίσας, φθαρείσαν τών βροτών τήν ουσίαν, πάλιν ανεκαίνισας, διό δοξάζει τήν ευσπλαγχνίαν σου.
Χριστέ, γεννήθηκες από Κόρη που δεν γνώρισε άνδρα, παίρνοντας από αυτήν σάρκα με λογική και ψυχή· και αφού αφάνισες τον εχθρό με τον Σταυρό Σου, ανακαίνισες πάλι τη φθαρμένη φύση των θνητών. Γι’ αυτό (η ανθρωπότητα) δοξάζει την ευσπλαχνία Σου.
Εξαποστειλάριον. Εν πνεύματι τώ ιερώ.
Μεσότητι τών Νηστειών, τό πανσέβαστον Ξύλον, τούς πάντας εις προσκύνησιν, προσκαλείται τούς όσοι, τά εαυτών παθήματα, τοίς τού Χριστού παθήμασιν, αξίως συναφικνούσι. Δεύτε πάντες οι πιστοί, προσκυνήσωμεν τό Ξύλον, τού φρικτού μυστηρίου.
Στο μέσον της Νηστείας, το πανσεβάσμιο Ξύλο προσκαλεί όλους εμάς σε προσκύνηση, όσους δηλαδή συνδέουμε αξίως τα δικά μας πάθη με τα Πάθη του Χριστού. Ελάτε όλοι οι πιστοί, ας προσκυνήσουμε το Ξύλο του φρικτού μυστηρίου.
Σταυροθεοτοκίον.
Η άνυμφος καί πάναγνος, τού Θεού Λόγου Μήτηρ, εβόα ολολύζουσα, εν κλαυθμώ θρηνωδούσα. Τοιαύτά μοι ο Γαβριήλ, τής χαράς εκόμιζε, τά ευαγγέλια Τέκνον, άπιθι τού πληρώσαι, τήν απόρρητον βουλήν, καί θείαν οικονομίαν.
Η ανύμφευτη και πάναγνη Μητέρα του Λόγου του Θεού φώναζε θρηνώντας με κλάματα: «Τέτοια ευαγγέλια χαράς μου έφερνε ο Γαβριήλ, Τέκνο μου; Πήγαινε να εκπληρώσεις την απόρρητη βουλή και τη θεία οικονομία».
Απόστιχα τών Αίνων.
Ιδιόμελον Ήχος πλ. δ’
Τής Νηστείας τήν οδόν μεσάσαντες, τήν άγουσαν επί τόν Σταυρόν σου τόν τίμιον, τήν σήν ημέραν ιδείν, ήν είδεν Αβραάμ καί εχάρη, ως εκ τάφου τού βουνού, ζώντα λαβών τόν Ισαάκ, ευδόκησον καί ημάς, πίστει ρυσθέντας τού εχθρού, καί Δείπνου μετασχείν τού μυστικού, εν ειρήνη κράζοντας, ο φωτισμός καί ο Σωτήρ ημών, δόξα σοι.
Έχοντας φτάσει στο μέσον του δρόμου της Νηστείας, που οδηγεί στον τίμιο Σταυρό Σου, αξίωσέ μας να δούμε τη δική Σου ημέρα (της Αναστάσεως), την οποία είδε ο Αβραάμ και χάρηκε όταν πήρε ζωντανό τον Ισαάκ από τον βωμό του βουνού. Ευδόκησε ώστε κι εμείς, αφού λυτρωθούμε με την πίστη από τον εχθρό, να μετάσχουμε στο Μυστικό Δείπνο κραυγάζοντας με ειρήνη: «Δόξα σε Σένα, τον φωτισμό και Σωτήρα μας».
Μαρτυρικόν.
Μάρτυρες Χριστού οι αήττητοι, οι νικήσαντες τήν πλάνην, τή δυνάμει τού Σταυρού, απελάβετε τήν χάριν τής αιωνίου ζωής. Τυράννων απειλάς ουκ επτοήθητε, βασάνοις αικιζόμενοι ευφραίνεσθε, καί νύν τά αίματα υμών, γέγονεν ιάματα ταίς ψυχαίς ημών, πρεσβεύσατε τού σωθήναι τάς ψυχάς ημών.
Αήττητοι Μάρτυρες του Χριστού, εσείς που νικήσατε την πλάνη με τη δύναμη του Σταυρού, λάβατε τη χάρη της αιώνιας ζωής. Δεν φοβηθήκατε τις απειλές των τυράννων και χαίρεστε ενώ βασανίζεστε· και τώρα το αίμα σας έχει γίνει γιατρικό για τις ψυχές μας. Πρεσβεύσατε (Παρακαλούμε) ώστε να σωθούν οι ψυχές μας.
Δόξα… Καί νύν… Ιδιόμελον Ήχος πλ. δ’
Μεσάσαντες τό πέλαγος τής εγκρατείας, λιμένα εκδεχόμεθα τής σωτηρίας, τόν καιρόν τού Πάθους σου, τού εκουσίου Κύριε, αλλ’ ως εύσπλαγχνος καί οικτίρμων, καί τήν ημέραν τής ενδόξου Αναστάσεώς σου, εν ειρήνη αξίωσον ημάς, θεάσασθαι φιλάνθρωπε.
Έχοντας φθάσει στη μέση του πελάγους της εγκράτειας, προσδοκούμε το λιμάνι της σωτηρίας, τον καιρό του εκουσίου Πάθους Σου, Κύριε. Αλλά, ως εύσπλαγχνος και οικτίρμων, αξίωσέ μας, Φιλάνθρωπε, να δούμε με ειρήνη και την ημέρα της ένδοξης Ανάστασής Σου.
ΕΙΣ ΤΗΝ ΤΡΙΘΕΚΤΗΝ.
Τροπάριον τής Προφητείας. Ήχος πλ. β’
Τόν Σταυρόν σου προσκυνούμεν Δέσποτα, καί τήν αγίαν σου Ανάστασιν δοξάζομεν.
Τον Σταυρό Σου προσκυνούμε, Δέσποτα, και την αγία Σου Ανάσταση δοξάζουμε.
Απόδοση Ιωάννης Τρίτος.
Παράβαλε και:
Τα Λειτουργικά Αναγνώσματα της Τετάρτης της Δ εβδομάδος των νηστειών.
