α’ Ει μη συμπορευομένου Σου…
1.Ένας θησαυρός ήταν ο αείμνηστος, ο π. Ιωήλ. Σοφίας, εγκράτειας, αγιότητος, περισκέψεως, ταπεινώσεως.
Είχε απέραντες δυνατότητες˙ εν οστρακίνω σκεύει. Αλλά αυτό δεν τον έκανε, να αγωνιά να προλάβει! Δεν τον είχε καταλάβει «κακόν άσχετον και αφόρητον» (Γρηγορίου Θεολόγου Λόγος ΚΖ’ 2), συγγραφική μανία. Δεν την επέτρεψε ποτέ στον εαυτό του. Γιατί φιλοσοφούσε. Και ήξερε τον εγκρυπτόμενον όφιν. Ήξερε, πόσο η τιμή και ο έπαινος του κόσμου αποπροσανατολίζουν ακόμη και κολοσσούς αγιότητος.
2. Σε ένα του κήρυγμα για την κρίση έλεγε:
-«Τότε θα σταθούμε ενώπιον του Κυρίου γυμνοί και τετραχηλισμένοι! Γυμνοί από τα σύμβολα της τιμής των επιγείων αξιωμάτων μας˙ γυμνοί και από την αίγλην της επί γης υπολήψεώς μας…
Μετά θα στραφή ο Κύριος σε εκείνον που έκανε καλά έργα:
-Έλα λοιπόν τώρα συ, που έκαμες καλά έργα. Ειπέ μου! Για ποιόν τα έκαμες; Για Μένα ή για τον εαυτό σου; Για την δική Μου δόξα ή για την δική σου;
-Και για τα δύο!…
-Τί περιείχε μέσα σου; ο πόθος για την δική Μου δόξα, ή ο πόθος για δική σου δόξα; Και γιατί, όχι μόνο δεν εφρόντισες να την αποφύγεις την δόξα του κόσμου, αλλά την καλλιέργησες και την έστρεψες στο πρόσωπό σου; Ε, λοιπόν! Απέχεις τον μισθόν σου! Την έλαβες στην αμοιβή σου. Δεν έχεις λαμβάνειν από Εμένα».
3. Ο πάτερ Ιωήλ απέβλεπε προς την μισθαποδοσίαν. Και γι’ αυτό δεν επέτρεπε στον εαυτό του, ούτε την παραμικρή σκέψη προβολής. Δεν επέτρεψε ποτέ στον εαυτό του να κάμει ενέργεια, που θα του προσπόριζε τιμή. Και δεν την ανέχθηκε από άλλους.
-Εμένα, παιδάκι μου, τα λόγια του Κυρίου «πως δύνασθε υμείς πιστεύσαι, δόξαν παρ’ αλλήλων λαμβάνοντες» (Ιω. 5, 44) με τρομάζουν! Όταν τα σκέπτωμαι, το αίμα μου παγώνει στις φλέβες μου.
4. Αλλά να, ήλθε η ώρα. Κάτι έπρεπε να κάμει. Ο Θεός, που εκάλεσε τον μέγαν διώκτη Του Σαύλον να γίνει απόστολός Του, γιατί ήταν άνθρωπος άξιος, μίλησε μυστικά και στην καρδιά του π. Ιωήλ. Και τον οδήγησε:
Πώς άρχισε το μεγάλο έργο του;
Χωρίς καμμιά σκέψη! Το οδήγησαν οι περιστάσεις. Ήλθε η κατοχή. Παντού νέκρα. Η κυκλοφορία απαγορευόταν από πολύ ενωρίς. Και απομονωμένες σε ένα μικρό εκκλησάκι είχες πολλές ώρες ελεύθερες. Και εφρόντισε να τις γεμίσει. Και να τις αξιοποιήσει κατά Θεόν. Έτσι άρχισε την συστηματική μελέτη των Αγίων Γραφών, που την έκανε – όπως έλεγε – μόνο και μόνο για να αγιάζει τον ελεύθερο χρόνο του.
Τα οικονομικά του ήταν ελάχιστα. Ένας πενιχρότατος μισθός. Ουσιαστικά ένα πενιχρό επίδομα. Αλλά ο π. Ιωήλ ήταν στην ζωή του πολύ λιτός. Και τα έξοδά του ελάχιστα. Έτσι του επερίσσευαν αρκετά χρήματα. Τί θα τα έκανε;
Η πρώτη του σκέψη ήταν: ελεημοσύνες!
-Εκατοντάδες και χιλιάδες πεθαίνουν από πείνα (1941-1944)! Τί κρίμα να μπορείς να βοηθήσεις και να μη το κάνεις!
Και ο π. Ιωήλ παρεκάλεσε τον Κύριο να τον οδηγήσει να χρησιμοποιεί τα χρήματά του σωστά για τους φτωχούς.
Τότε όμως μια άλλη φωνή μέσα του του είπε:
-Η πνευματική φτώχεια είναι χειρότερη από την υλική. Χιλιάδες άνθρωποι πεθαίνουν, χωρίς να γνωρίζουν το θέλημα του Θεού. Πώς μπορείς συ, να κάθεσαι και να ησυχάζεις στην ακρούλα σου; Κάμε τα χρήματά σου λόγο Θεού. Και δώσε τον στους ψυχικά πεινασμένους και διψασμένους. Να φωτισθούν. Να σωθούν.
Αισθανόταν την φωνή του Θεού και την αγάπη να του λένε:
-Έχεις χρέος! Ξεκίνα! Εμπρός! Μα πώς; Για πού; Με εγγύηση τί; Τις δικές του δυνάμεις;
Γονατιστός ο π. Ιωήλ παρακαλεί.
-Κύριε, ει μη συμπορευομένου Σου, μη με αναγάγης εντεύθεν!
5. Ας ακούσωμε ολόκηρη την προσευχή που έκαμε εν Εκκλησία, και μάλιστα στο απόλυτα ησυχαστικό περιβάλλον της Μονής Βελανιδιάς, λίγο πριν από το μεγάλο ξεκίνημα;
-Δέσποτα των απάντων, Κύριε Ιησού Χριστέ, ποιητά και λυτρωτά, των ψυχών και των σωμάτων ημών,
Σε ευχαριστούμεν, διότι μας ηξίωσες, όχι μόνον να Σε γνωρίσωμεν, αλλά και να υπηρετήσωμεν το Φως Σου. η ευγνωμοσύνη μας και η ευχαριστία μας δια τας δύο αυτάς δωρεάς Σου, την γνώσιν και την υπηρεσίαν του Φωτός Σου, είναι άπειρος!
Γνωρίζεις εν τούτοις, καρδιογνώστα Κύριε, ότι, αν όχι κατά την γνώσιν, ασφαλώς όμως κατά την προσπάθειαν προς διάδοσιν του Φωτός Σου, ελατήρια επιδείξεως μας εις άλλους, ζηλοτυπίας μεταξύ μας, και άλλα κρύφια και μολυσμένα κίνητρα, εμφιλοχωρούν εις τας καρδίας μας και μολυνόμεθα. Το Αίμα Σου, το οποίον καθαρίζει πάσαν αμαρτίαν, και κατά την στιγμήν αυτήν προσφέρεται επί της αγίας Τραπέζης, ας καθαρίζει και τα ιδικά μας μολύσματα.
Μαζί με την ευχαριστίαν αυτήν και την αίτησιν συγγνώμης, Σου ζητούμεν και κάτι άλλο.
Ενώπιόν μας ανοίγεις εργασίαν επί της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης. Γραπτώς επί της πρώτης˙ προφορικώς επί της δευτέρας. Και η εργασία αυτή είναι τόσον μεγάλη, ώστε μόνον δια της ιδικής Σου δυνάμεως και σοφίας δύναται να αχθή εις πέρας.
Σε παρακαλούμεν εκ βάθους καρδίας, Κύριε, αξίωσέ μας να αποπερατώσωμεν – αν είναι θέλημά Σου – την εργασίαν ταύτην, καθαράν από παντός κοσμικού ελατηρίου, προς δόξαν μόνον του αγίου Ονόματός Σου. Αμήν.
6. Έτσι ξεκίνησε. Λίγο μετά την απελευθέρωση από την γερμανική κατοχή. Άρχισε να βγάζει φυλλάδια. Και να τα σκορπίζει. Και η στιβαρή, απροσποίητη και αφτιασίδωτη σκέψη του προβληματίζει, φωτίζει, δίνει καρπούς. Και ο Θεός απλώνει το χέρι Του και του δείχνει, πώς να προχωρεί.
Και ο π. Ιωήλ προχωρεί. Χωρίς να γεμίζει ούτε ματαιοδοξία, ούτε κενοδοξία. Η ιερότητα του λόγου του Θεού, και η αίσθηση της δικής μας ταπεινότητας, δεν του επέτρεπαν τέτοιες πολυτέλειες.
Πιστός στις αρχές του ο Ιωήλ δεν γράφει προλόγους˙ δεν ασχολείται με τον εαυτό του˙ δεν επιμελείται το ύφος του. Δεν επιδιώκει, δεν θέλει να κάμει εντύιπωση.
-Το παράκανε! Θα σπεύσουν να ειπούν μερικοί.
Εύκολα σήμερα ζυγίζουμε την ζημία της σιωπής του. Μα ποιός θα μπορέσει να ζυγίσει το πνεύμα της, το νόημα και το μήνυμά της; Ποιός θα εισδύσει στο μεγαλείο της;
β’. Οφειλέτης ειμί…
1.Τί τον ώθησε στην εκδοτική προσπάθεια μας το εξηγεί ο ίδιος στην Εισαγωγή του βιβλίου του «Χριστιανισμός – Λογική, πρώτος τόμος˙ Θεός – Χριστός». Γράφει:
«Ο μέγας των Εθνών απόστολος Παύλος γράφει˙ ¨σοφοίς τε και ανοήτοις οφειλέτης ειμί¨(Ρωμ. 1, 14)˙ ήτοι˙ έχω υποχρέωσιν να διαφωτίσω μορφωμένους και αμόρφωτους. Αυτό πρέπει να είναι το σύνθημα παντός μορφωμένου κληρικού (και λαϊκού): να φροντίζει να διδάσκει όχι μόνο τους μορφωμένους, αλλά και τους αμορφώτους˙ όχι μόνο τους αμορφώτους, αλλά και τους μορφωμένους.
Την εντολήν ταύτην του Αποστόλου Παύλου έχων και εγώ υπ’ όψιν μου, απεφάσισα να συνεισφέρω δια την διαφώτισιν μορφωμένων και αμορφώτων ό,τι αι δυνάμεις μου μου επιτρέπουν. Και συγκεκριμένως:
Προς διαφώτισιν του λαού εκδίδω το έργον μου Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ… τροφήν πνευματικήν δια πάσαν ψυχήν, μορφωμένην και μη.
Δια τους μορφωμένους προορίζεται το έργον μου ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ – ΛΟΓΙΚΗ. Εις αυτό εξετάζονται διάφορα θρησκευτικά προβλήματα υπό το φως της λογικής. Το έργον αυτό θα απαρτισθή από τρεις τόμους. Από αυτούς ο πρώτος θα έχει υπότιτλον «ΘΕΟΣ – ΧΡΙΣΤΟΣ»˙ ο δεύτερος «ΑΝΘΡΩΠΟΣ – ΖΩΟΝ» και ο τρίτος «ΘΡΗΣΚΕΙΟΛΟΓΙΑ».
Ο συστηματικώτατος στις λεπτομέρειες της ζωής, ήταν ποτέ δυνατό να μη εργασθή συστηματικά στο έργο του Θεού, την έκδοση διαφωτιστικών βιβλίων; Η ζωή του, η πνοή του, το είναι του ολόκληρο, ήταν η μελέτη και η συγγραφή. Και συνεχίσθηκε μέχρι το τέλος του.
2. Και πράγματι, ο π. Ιωήλ υπήρξε όχι μόνο συστηματικός στο έργο του, αλλά και απόλυτα συνεπής. Δεν παρέβη, με αφορμή τις εκδόσεις του, τις αρχές του, την υγιά μοναχική σκέψη. Και παρ’ ότι οι εκδόσεις απαιτούν επιτακτικά διαφήμιση και μάρκετινγκ, για να υπάρξει κίνηση και κυκλοφορία, ο π. Ιωήλ απέφυγε συστηματικά να προβάλει το έργο του. Ποτέ δεν προπαγάνδισε για το έργο του. Ποτέ δεν το επρόβαλε. Ποτέ δεν έστειλε αντίτυπα σε καθηγητές και περιοδικά για βιβλιοκρισίες!
-Γιατί, πάτερ; Πώς θα κινηθούν τα βιβλία; Πώς θα ωφεληθή ο κόσμος;
-Στις βιβλιοκρισίες αφήνουν τα βιβλία και μιλάνε για τον συγγραφέα. Εγώ τέτοια δεν τα θέλω!
-Και πώς, πάτερ, θα κινηθή το βιβλίο τότε;
-Όπως θέλει ο Θεός. Και όσο θέλει ο Θεός. Εγώ τα γράφω για την δόξα του Θεού. Και τα αφήνω στα χέρια του Θεού. Όπως Εκείνος θέλει, ας τα διακινήσει! Εγώ δεν περιμένω από αυτά τίποτε. Ούτε χρήματα. Ούτε τιμή. Για την έκδοση του κάθε τόμου βάζω τον μισθό μου. Και ζω με τις ελεημοσύνες του κόσμου. Το μεσημεριανό φαγητό, μου το προσφέρει η κ. Β.Π., το βραδινό ο π. Δημήτριος Χρυσούλης. Η κάθε ωφέλεια, για την Εκκλησία! Και η τιμή και η δόξα, για τον Κύριο. Αυτώ η δόξα. Ημίν δε, η αισχύνη του προσώπου μου.
γ. Βιβλιοκρισίες –Βραβείο.
1. Ο Θεός δεν άφησε το έργο του π. Ιωήλ στο περιθώριο.
Ο καθηγητής Παν. Μπρατσιώτης, ειδικός καθηγητής της ερμηνείας της Παλαιάς Διαθήκης από το κείμενον των Εβδομήκοντα, δηλαδή από το επίσημο κείμενο της Ορθοδόξου Εκκλησίας, ακούει κάτι για το έργο του άγνωστου κληρικού της Καλαμάτας, το αναζητεί, το εκτιμά και κάνει ενθουσιώδεις βιβλιοκρισίες.
2. Αλλά δεν περιορίζεται σ’ αυτές.
Κάνει σαν Ακαδημαϊκός πρόταση – εισήγηση στην Ακαδημία να βραβεύσει το έργο του π. Ιωήλ. Η πρότασή του γίνεται δεκτή και στις 31 Δεκεμβρίου 1965 εκαλείτο στην Αθήνα να παραλάβει το τιμητικό δίπλωμα από τα χέρια του Προέδρου του ανωτάτου Πνευματικού Ιδρύματος της Ελλάδος παρουσία του Βασιλέως Κωνσταντίνου.
δ. Νυν απολύεις…
1. Η απασχόληση με την αγία Γραφή, Παλαιά και Καινή, τον π. Ιωήλ «τον είχε γεμίσει», όπως έλεγε ο ίδιος. Δοξολογούσε τον Θεό με όλη του την ψυχή. Είχε αξιωθή να γεμίσει η ζωή του με τον λόγο του Θεού. Και να τον υπηρετήσει προφορικά και γραπτά. Αισθανόταν, ότι ο Θεός τον είχε ποτίσει «τον χειμάρρουν της τρυφής» Του. Η ζωή του είχε βρη νόημα. Και η ιερά καρδία του υψωνόταν προς τα άνω˙ και από καιρό σε καιρό το ξεπετούσε:
-Μόλις τελειώσω την Παλαιά Διαθήκη, θα ειπώ: Νυν απολύεις τον δούλον Σου, Κύριε!
– Μη λες τέτοια λόγια, Γέροντα! Μη βιάζεσαι να μας αφήσεις! Μπορεί ο Θεός να θέλει και άλλα από σένα. Εμείς πάντως σε χρειαζόμαστε ακόμη.
-Εγώ, όταν τελειώσω την Παλαιά Διαθήκη θα ειπώ: Νυν απολύεις τον δούλον…
-Μη λες τέτοια λόγια, πάτερ! Ο Θεός ακούει!
Δεν άλλαξε γνώμη. Το είχε κάμει φρόνημά του.
-Λίγο το έχεις, να αξιωθώ να τελειώσω την Παλαιά Διαθήκη;
2. Το 1960 ο π. Ιωήλ υπεβλήθη σε εγχείρηση προστάτου.
Όταν ακόμη ευρίσκετο στο νοσοκομείο, μια αφοσιωμένη στον Θεό γυναίκα είδε σε όραμα την σελήνη να σβήνει˙ και δυο χέρια να παίρνουν φως από τον ήλιο και να της δίνουν.
Όταν ο π. Ιωήλ βγήκε από το νοσοκομείο και ξαναγύρισε στην Καλαμάτα, επήγε και του το είπε. Και πρόσθεσε:
-Έχω την αίσθηση, ότι το φεγγάρι ήσουν συ. Και έπρεπε, τώρα να είχες πεθάνει. Και τα δυο χέρια επήραν φως και ζωή από τον Ήλιο της Δικαιοσύνης και σου πρόσθεσαν χρόνια!
Ερώτησε με ταπείνωση ο γέροντας, που ποτέ δεν επέτρεπε σε κανέναν να δίνει σημασία σε όνειρα:
-Πόσες φορές επήραν φως τα δυο χέρια και έδωκαν στην σελήνη;
-Μερικές φορές! Δεν θυμάμαι καλά.
Από τότε ο π. Ιωήλ άρχισε να εργάζεται πιο εντατικά. Με την πνευματική του διάκριση, είχε δεχθή το όραμα αυτό σαν θεϊκό προμήνυμα.
3. Το 1965 το έργο του στην Παλαιά Διαθήκη ολοκληρώθηκε. Στον τελευταίο, 26ο τόμο, σελ. 8 γράφει:
«Ευρισκόμεθα στο τέλος του Υπομνηματισμού της Παλαιάς Διαθήκης. Αισθάνομαι την υποχρέωσιν να ευχαριστήσω πρώτον τον Πανάγαθον Θεόν, διότι με ηξίωσε να φέρω εις πέρας το έργον τούτο. Αισθάνομαι επίσης την υποχρέωσιν να ευχαριστήσω τους αφανείς εκείνους συνεργάτες μου, οι οποίοι – ούτως ή άλλως – με εβοήθησαν δια την αποπεράτωσιν του έργου μου. Ιδιαιτέρως όμως εκφράζω την ευγνωμοσύνην μου κατά πρώτον λόγον εις τον παιδικόν μου φίλον αρχιμ. Χρυσόστομον Παπασαραντόπουλον, νυν ιεραπόστολον εν Ουγκάντα, και έπειτα εις τους δύο άλλους φίλους μου αρχιμανδρίτας Επιφάνιον Θεοδωρόπουλον και Μελέτιον Καλαμαράν, διότι επεμελούντο των χειρογράφων μου, πριν εκτυπωθούν».
Όμως ο μεγαλύτερος αφανής συνεργάτης του, υπήρξε η Ευαγγελία Χοντζέα, νυν μοναχή Μαρία. Υπηρέτησε τον π. Ιωήλ επί μίαν εικοσαετία ως γραμματέας του. Φυσικά αμισθεί. Και η προσφορά της υπήρξε τεραστία, αφού ήταν το μοναδικό πρόσωπο, που μπορούσε να αποκρυπτογραφήσει τα χειρόγραφά του. Ο γραφικός του χαρακτήρ ήτο τόσο κακός, που ούτε ο ίδιος δεν τα κατάφερνε να τα διαβάσει!
ε. Τα έργα του.
1. Έγραψε βιβλία πολλά. Γιατί ήταν ακούραστος. Και τα εξέδωκε όλα, γιατί δεν περίμενε κέρδη. Παραθέτομε κατάλογο των έργων του:
Α. Ερμηνευτικά.
Ι. Η ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ κατά τους Ο’ Κείμενον, Ερμηνευτική Παράφραση, Εισαγωγή, Σχόλια, Χάρται, Προβλήματα.
1. τ. Α’ Γένεσις.
2. τ. Β’ Έξοδος.
3. τ. Γ’ Λευϊτικόν.
4. τ. Δ’ Αριθμοί.
5. τ. Ε’ Δευτερονόμιον.
6. τ. ΣΤ’ Ιησούς του Ναυή.
7. τ. Ζ’ Κριταί – Ρούθ.
8. τ. Η’ Α’ Βασιλειών.
9. τ. Θ’ Β’ Βασιλειών.
10. τ. Ι’ Γ’ Βασιλειών.
11. τ. ΙΑ’ Δ’ Βασιλειών.
12. τ. ΙΒ’ Α’ Παραλειπομένων.
13. τ. ΙΓ’ Β’ Παραλειπομένων.
14. τ. ΙΔ’ Α’ – Β’ Έσδρας – Νεεμίας.
15. τ. ΙΕ’ Τωβίτ, Ιουδείθ, Εσθήρ.
16. τ. ΙΣΤ’ Α’ Μακκαβαίων.
17. τ. ΙΖ’ Β’- Γ’ Μακκαβαίων.
18. τ. ΙΗ’ Ο Προφήτης Ησαΐας.
19. τ. ΙΘ’ Ο Προφήτης Ιερεμίας.
20. τ. Κ’ Ο Προφήτης Ιεζεκιήλ.
21. τ. ΚΑ’ Ο Προφήτης Δανιήλ.
22. τ. ΚΒ’ Οι 12 Μικροί Προφήται.
23. τ. ΚΓ’ Ιώβ.
24. τ. ΚΔ’ Ψαλμοί.
25. τ. ΚΕ’ Σολομών.
26. τ. ΚΣΤ’ Σοφία Σειράχ.
ΙΙ. Η ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ
(Αναλύσεις Κειμένων – Κοινωνικά θέματα)
1. Η Ζωή του Χριστού, τεύχη 10
2. Πράξεις των Αποστόλων, τεύχη 2
3. Ερμηνεία της Αποκαλύψεως
4. Το Πρόβλημα του Ιούδα.
Β. ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΑ – ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ
1. Χριστιανισμός – Λογική. τ. Α’ Θεός – Χριστός.
2. Χριστιανισμός – Λογική τ. Β’ Άνθρωπος – Ζώον˙ ή Ο άνθρωπος κατάγεται εκ του πιθήκου;
3. Υπάρχει ψυχή;
4. Διάλογος Ορθοδόξου και Ευαγγελικών.
5. Η Δίκη του Χριστού (νομικώς).
6. Όνειρα και θαύματα του λαού.
7. Ο Χριστός εις τον Άδην (Υπάρχει Κόλασις;).
8. Σταύρωσις και Ανάστασις του Χριστού.
9. Η εξομολόγηση
10. Παλαιόν και Νέον Ημερολόγιον.
2. Σε όλα του τα έργα το κριτήριό του, το πρίσμα υπό το οποίο έβλεπε το θέμα του, ήτο καθαρά εκκλησιαστικό. Σε ένα και μόνο απέβλεπε: στην οικοδομή του λαού του Θεού, στην αύξηση της Εκκλησίας.
Από το βιβλίο: Ο Πατήρ Ιωήλ (Γιαννακόπουλος). Του Μητροπολίτου Νικοπόλεως Μελετίου (Καλαμαρά). Εκδόσεις, Ιεράς Μονής Προφήτου Ηλιού Πρεβέζης. Πρέβεζα 1994.
